Recensie musical De Tocht: Een spektakel van formaat

Musical De Tocht is een theaterproductie waar Fryslân trots op kan zijn. Goed, met ruim acht miljoen euro hangt er een behoorlijk prijskaartje aan deze voorstelling. Maar bliksem, wat een fantastische beelden krijgt het publiek ervoor te zien. Een visueel spektakelstuk!

Via grote videoschermen wordt het publiek meegenomen op die barre tocht langs de elf Friese steden. En proeft zo niet alleen de gezellige sfeer onderweg, maar maakt ook het lijden van de schaatsers echt mee. Struikelend over keihard ijs, verblind door zware sneeuwbuien. En als dan ook nog met een zogenaamd 4D-effect een snijdende wind door de zaal waait, wordt dat pijnlijk afzien van de toerrijders letterlijk tastbaar.

En er komen nogal wat schaatsers voorbij. Een groep van ongeveer honderd figuranten draait vrijmoedig zijn rondjes over het ijs. Mogelijk gemaakt door een ijsbaan met een oppervlakte van bijna 3.000 vierkante meter, die via een ingenieuze constructie om de tribune draait.

Het decor is niet langer statisch, maar begint te leven en trekt de toeschouwer daardoor middenin de voorstelling. Een van de hoogtepunten daarbij is bijvoorbeeld de zonsopgang bij de Sleattemer Mar. Een totaalbeleving van formaat. Het tilt de musical op een niveau dat een vergelijking met alle grote theaterproducties uit het westen van het land makkelijk kan weerstaan.

Toch leek scriptschrijver Allard Blom niet overtuigd van de kracht van de Elfstedentocht op zichzelf. Hij koos voor veel lagen in zijn verhaal over een vriendengroep uit Wergea. Misschien net iets te veel lagen. In hun kindertijd waren de drie jongens en twee meisjes van deze groep dol op schaatsen en hebben toen elkaar toegezegd dat als er ooit een Elfstedentocht mocht komen, die dan samen te rijden.

En jawel. Het is 2023 en het is echt zover. De zestiende Elfstedentocht zal plaatsvinden. De kinderen zijn inmiddels volwassen geworden en hebben allemaal een eigen leven opgebouwd. Met al zijn problemen en obstakels. De Elfstedentocht blijkt dan een ontdekkingstocht om te zien of de band van vroeger nog bestaat. Wat is er nog over van hun vriendschap?

En dan komt het een en ander voorbij. Toe nou. De broers Sjoerd en Pieter zijn gebrouilleerd en hebben elkaar al twintig jaar niet meer gesproken, vriend René had een succesvolle kroeg op Ibiza, maar is failliet gegaan. De blije journaliste Kristien zit met een mislukt huwelijk en Annet, de vrouw van Sjoerd blijkt ongeneeslijk ziek, maar wil dat voor de anderen niet weten.

Natuurlijk, een goede musical kan niet zonder een lach en een traan. Maar och heden, alles bij elkaar opgeteld, wordt het zo wel heel veel. Want de zoon die de boerderij niet van vader wil overnemen, maar meer van de wereld wil zien, heeft nog een geheim waarmee hij zijn ouders en broer niet wilde confronteren.

En dan is er nog een zesde persoon, die aan de vriendengroep wordt toegevoegd. De weduwnaar Jelmer, die de as van zijn overleden vrouw Boukje op verschillende plaatsen wil uitstrooien tijdens de tocht.

Het is moeilijk dan te kiezen tussen zoveel emoties. Daardoor is het ook lastig om als publiek een band met de personages op te bouwen. Dat dit soms wel lukt, is niet alleen te danken aan het overtuigende toneelspel van de spelers zelf, maar vooral ook door de voortreffelijk gespeelde muziek.

Vormgegeven in echt ontroerende liederen als Sjoch my, gezongen door Maike Boerdam en Thijs Meester en het emotionele slotlied Samen alleen. Mooi kwetsbaar gezongen door Nandi van Beurden als Annet: "Nooit meer eenzaam, maar samen alleen." Er hadden wat mij betreft meer van dit soort momenten in de voorstelling mogen zitten.

Mooi ook hoe lenig en natuurlijk Nederlands en Fries door elkaar worden gebruikt in deze musical. Zowel in de liedteksten als het gesproken woord. Top.

Een compliment is hier op zijn plek voor de muziek, gecomponeerd door Ad van Dijk en Sytse Broersma, die laatste in Fryslân vooral bekend van De Kast. De toets van deze componist van popmuziek blijft de hele avond duidelijk herkenbaar en ligt dus over het algemeen aangenaam in het gehoor.

Mooi ook dat die muziek live gespeeld wordt onder leiding van Jeroen Sleijfer. Jammer dan weer dat de muzikanten niet in de zogenoemde orkestbak zitten voor het podium, maar ergens achter de coulissen in een aparte ruimte. Voor het publiek onzichtbaar. Volgens mij was de interactie tussen spelers en orkest een welkome toevoeging geweest aan het geheel.

Maar zoals ik zei. Dat geheel liegt er niet om. De Tocht is een heerlijke musical geworden, die met name visueel grote bewondering afdwingt. En een bezoek voor een tweede of derde keer rechtvaardigt. Zoveel moois is er te zien, de hele avond lang. En te horen natuurlijk. Fryslân op z'n best!