Definitieve uitslag Statenverkiezingen bekend: dit zijn de 43 Statenleden
De bekendmaking van de definitieve uitslag van de Statenverkiezingen heeft geen verschuivingen meer veroorzaakt. Dat betekent dat de BBB veertien zetels krijgt. In totaal zijn er veertien fracties met minstens één zetel.
Er is geen enkel Statenlid dat op basis van voorkeursstemmen in de Provinciale Staten komt. Alleen Femke Wiersma, de nummer 28 van de BBB, kreeg daarvoor genoeg stemmen, maar zij heeft eerder al aangegeven dat ze die zetel niet inneemt. Ze is wel de kandidaat-gedeputeerde voor de BBB.
Voor een voorkeurszetel moet een kandidaat 1972 stemmen krijgen. Naast Wiersma zijn er 25 kandidaten die daaraan voldoen, maar die komen sowieso al in de Staten op basis van hun posities op de lijsten.
De drempel voor een voorkeurszetel is een kwart van de kiesdeler. De kiesdeler is het totale aantal geldige uitgebrachte stemmen gedeeld door het aantal beschikbare zetels. In Fryslân dat 339.081 / 43 = 7885,60465. Daar een kwart van is 1971,4.
Sommige mensen stemmen bewust op een kandidaat die wat lager op de lijst staat. Bijvoorbeeld omdat ze die persoonlijk kennen, omdat die uit de eigen regio komt of om meer vrouwen in de Staten te krijgen.
Door die voorkeursstemmen kan iemand die anders buiten de boot zou vallen, toch nog worden gekozen. Als een kandidaat meer stemmen dan de 'voorkeursdrempel' krijgt, springt diegene over een andere kandidaat heen die hoger op de kandidatenlijst stond, maar minder stemmen kreeg.
In Fryslân is dat bij deze verkiezingen dus niet het geval en daarom komen de eerste kandidaten van de verschillende lijsten in de Staten.
In totaal stonden er voor de 17 deelnemende partijen 519 kandidaten op de lijsten. Alle gemeenten waren op de kandidatenlijsten vertegenwoordigd, zelfs de eilandgemeenten.
Maar in Provinciale Staten is slechts plek voor 43 Statenleden. Zij komen uit 30 verschillende plaatsen.
Kijk op onderstaande kaart wat de woonplaatsen zijn van de 43 nieuwe Statenleden. Klik hier om de kaart in een nieuw venster te openen.
De mensen die in de Staten komen, zijn afkomstig uit twaalf Friese gemeenten. Leeuwarden is met 11 mensen het meest vertegenwoordigd, daarna volgen Heerenveen, Smallingerland, Waadhoeke, Súdwest-Fryslân en Opsterland.
Zes gemeenten lijken niet vertegenwoordigd
Zes gemeenten komen niet met een kandidaat in de Staten. Dat zijn drie eilandgemeenten, Ameland, Vlieland en Schiermonnikoog. Maar ook Harlingen en Oost- en Weststellingwerf hebben geen kandidaten die hoog genoeg eindigden om in de Staten te komen.
Wat opvalt is dat vooral uit het westen en zuiden van de provincie niet veel Statenleden komen. Veel westelijker dan Sneek en zuidelijker dan Ouwster-Nijega gaat het niet. Ook onder Bakkeveen en Gorredijk is een grote witte vlek.
Kijk op onderstaande kaart welke gemeenten vertegenwoordigd zijn in de nieuwe Staten. Klik hier om de kaart in een nieuw venster te openen.
Er komen 26 mannen en 17 vrouwen in de nieuwe Staten. Dat komt neer op 60,5 procent mannen en een 39,5 procent vrouwen.
Door de verkiezingen is de verhouding tussen mannen en vrouwen verbeterd. Bij de installatie van de afgelopen Staten in 2019 was het nog 62,8 procent man en 37,2 procent vrouw.
Maar doordat sommigen de politiek verlieten en anderen gedeputeerde werden, raakte de verhouding nog meer uit evenwicht. Aan het eind van de periode was daardoor zelfs 79,1 procent man en maar 20,9 procent vrouw.
Van de 43 leden die op dit moment nog in Provinciale Staten zitten, lijken er slechts 16 terug te komen. Dat komt neer op zo'n 37 procent.
Drie veteranen in het Provinciehuis
Kijk je naar de Staten van 2015, dan zijn er nog maar drie leden van toen die kans maken om terug te komen. Dat gaat om Avine Fokkens (VVD), Max Aardema en Harrie Graansma (beiden van de PVV).
Van deze veteranen loopt Fokkens al het langst rond in het Provinciehuis, in maart 2007 werd zij Statenlid. De afgelopen vier jaar was zij daar niet in de rol van Statenlid, maar als gedeputeerde. Max Aardema is sinds 2011 Statenlid, hij zit daarmee al het langst aaneen in de Staten.
Versnippering in de Staten
Waar nu veertien fracties in de Provinciale Staten komen, waren het er in 2019 nog twaalf. Daarmee versnipperen Provinciale Staten verder.
Hoewel 50PLUS uit de Staten verdwijnt, komt er ook een aantal nieuwe partijen bij: dat zijn JA21, Provinciaal Belang Fryslân en BBB. In 2019 deed Forum voor Democratie voor het eerst mee, in 2015 waren er nog 11 fracties.
In de nieuwe Staten komen maar liefst zes eenmansfracties: JA21, Provinciaal Belang Fryslân, Partij voor de Dieren, D66, SP en Forum voor Democratie. Het nadeel van veel fracties is dat het moeilijker wordt besluiten te nemen. Ook heeft het invloed op de volledige spreektijd, die langer wordt als alle fracties hun zegje willen doen.
Grote overwinning ook weer niet uniek
De BBB heeft met 27,9 procent van de stemmen gewonnen. Die overwinning is groot, maar in de historie ook weer niet uniek. Zo haalde de PvdA in 1987 zelfs 38,9 procent van de stemmen.
In 1970 haalden de Katholieke Volkspartij, Anti-Revolutionaire Partij en de Christelijk-Historische Unie als combinatie van christelijke partijen zelfs 42,6 procent. Later zouden zij het CDA vormen.
Voor BBB zelf moeten de veertien zetels ook als een konijn uit de hoge hoed zijn gekomen. In januari verwachtte lijsttrekker Abel Kooistra nog zes tot negen zetels te kunnen halen. Ook in een debat bij Omrop Fryslân, vijf dagen voor de verkiezingen, zette hij in op negen.
