China ontvangt gestolen kunst met open armen: “Dieven kunnen het legaal verkopen"

Sinds 2010 vindt er een golf van Chinese kunstroven plaats. Unieke museumstukken veranderen van de een op de andere dag in een rondreizende buit. Porselein, jade, en ook keramiek wisselen zo met regelmaat van eigenaar. Musea in onder meer Engeland, Zweden, Noorwegen waren al slachtoffer. Na zondagnacht komt ook het Keramiekmuseum in Leeuwarden in dit rijtje te staan. De daders namen hierbij vier voorwerpen mee. Zeven lieten ze in scherven achter.

Kunstdetective Arthur Brand (53) kijkt niet op van de roof in Leeuwarden. "China is een trots land, en ontpopt zich meer en meer tot een heerschappij. Het gevolg daarvan is dat het voorwerpen terugeist die in andere landen liggen", zegt hij. Als een Chinese miljardair spullen wil opkopen, doen ze volgens Brand niet moeilijk als blijkt dat die gestolen zijn. "In de ogen van de regering waren de spullen al gejat. Ze behoren immers aan China toe."

Voor het opkopen van de illegale spullen hoeven de dieven dus niet de illegale markt op. Een zeldzaam, porseleinen pannetje kan zodoende een tweede leven krijgen via een veilinghuis. En al zou de verkoop strafbaar zijn: deze kostbare producten zijn vaak lastig als zodanig te herkennen.

Bij schilderkunst ligt dat anders. Waarover, op het gebied van roof, een groot misverstand bestaat, zegt Brand. "Als ze een schilderij uit een museum stelen, hoor je veel mensen zeggen: 'het zal wel stiekem worden gekocht door een steenrijke kerel'. Zij zien dan een soort Dr. No voor zich, in een luxe stoel met een grote sigaar, genietend van dat dure schilderij."

Maar zo werkt het niet, verzekert Brand. "Als iemand echt zo rijk is, dan koopt diegene het schilderij wel? En er bestaat een aanzienlijke kans dat je wordt gepakt. Naast een straf, gaat je reputatie dan ook nog naar de knoppen."

Dat besef is er ook bij de criminelen niet altijd. Zo werden er in 2012 uit de Kunsthal in Rotterdam zeven schilderijen meegenomen. Het ging om werken van onder anderen Picasso, Monet en Gauguin. Geschatte waarde: 17 miljoen euro. Maar de verkoop leverde problemen op voor de Roemeense dieven. Uiteindelijk ging het geldbedrag in rook op. Letterlijk. De daders konden geen kopers vinden, waarna het hen te heet onder de voeten werd. Uit paniek besloten ze de bewijsstukken te verbranden.

"Dieven moeten na hun roof de boer op. Reclame maken. En dat neemt flink wat risico's met zich mee. Ze hopen de kunst kwijt te kunnen bij criminelen. Soms lukt dat. Dan gaat het rond van de ene groep naar de andere. Of iemand gebruikt het als ruilmiddel", zegt Brand. Als ze de persoon in kwestie arresteren, dan zet hij het schilderij in om te onderhandelen. "Iemand zegt dan: 'Als jullie van vijftien jaar cel twaalf jaar maken, dan lever ik de gezochte Van Gogh in'. Een soort onderpand dus. In Nederland kan dat niet meer. Gelukkig maar, want dan is het einde zoek."

Zo'n vijftien jaar is Brand kunstdetective. Hij vond onder meer in Picasso's Buste de Femme terug (2019), dat twintig jaar terug was gestolen. Ook de ring van Oscar Wilde staat op zijn 'erelijst'. Het sieraad was in 2002 gestolen uit de Universiteit van Oxford. Soms werk Brand samen met de kunstpolitie. Meestal opereert hij alleen. Bijvoorbeeld omdat een zaak is verjaard.

Door zijn ervaring bouwde Brand een flink netwerk op. Bij de politie, maar ook bij criminelen. "Dat wereldje is geen gesloten bastion. Het is ook niet zomaar dat we in ons land de meeste kunstroofzaken oplossen: er is bijna altijd wel een lek. De een wil uit de penarie komen, de ander wil een 'collega' een hak zetten", zegt hij. "En je hebt er een aantal tussen dat vindt dat je best een bank mag beroven, maar geen kunst uit een museum hoort te stelen. Serieus waar."

Of de kunstdetective zijn vizier zal richten op de diefstal in het Keramiekmuseum, weet hij nog niet. "De politie is nu druk bezig. Hopelijk weten zij de daders snel te vinden. Zelf vermoed ik dat het dezelfde bende is als in Engeland, Zweden, en Noorwegen." Al geeft Brand toe dat je met die ervaring meer professionaliteit verwacht.

"Ze hebben het topstuk van 30 miljoen euro laten liggen." En dan nog de gesneuvelde voorwerpen. "Het lijkt erop dat de politie op zoek moet naar personen die nooit eerder een verhuizing hebben meegemaakt..", grapt Brand, die de daders elf jaar cel zou geven. "Vijf voor diefstal, zes voor onnozelheid."