Expositie met onbekend werk van Jan Mankes dat opdook tussen verlovingspapieren

De werken doken op uit een nalatenschap van Mankes en zijn vrouw Annie Zernike en werden toegevoegd aan de persoonlijke kunstcollectie van kunstenaar Rob Møhlmann. Zijn museum toont moderne realistische en figuratieve kunst. Een grote fascinatie heeft hij in het bijzonder voor Jan Mankes.

Mankes kwam uit De Knipe, bij Heerenveen. Hij schilderde vaak bloemen, landschappen, portretten en dieren op het erf van zijn ouderlijk huis.

"Zijn grote eigenheid spreekt mij aan", zegt Møhlmann. "In zijn tijd begon het al te morrelen aan het kunstfront. Hij heeft zijn tijd wel opgezogen. Het werk van Mankes heeft een hele eigen signatuur, die realistisch is, maar ook poëtisch. Hij is voor vele kunstenaars een artist's artist."

Møhlmann heeft op de zolder van zijn monumentale boerderij, waar het museum in gevestigd is, een speciaal plekje ingericht voor de kunstenaar. In het Mankes Kabinet zijn zaken te zien die andere musea niet tonen, bijvoorbeeld tekeningen en grafieten, maar ook persoonlijke eigendommen en 26 brieven van Jan Mankes.

"Wat ik van bezoekers hoor, is dat Mankes door deze expositie veel dichterbij komt", zegt Møhlmann. Zo vertelt de kunstenaar in een van de brieven over zijn verloving met Annie Zernike. Zij was in 1911 de eerste vrouwelijke dominee in Nederland.

De drie aquarellen die het museum uit de nalatenschap van Mankes en Zernike kreeg, waren nog niet bekend. Het gaat om een schildering van een dode vogel, een natuurtafereel van De Knipe en een van de Skoatterlânske Kompanjonsfeart.

De kunstwerken doken op tussen de verlovingspapieren van Mankes en Zernike. "Jan heeft de kleine aquarellen waarschijnlijk in hun verkeringstijd gestuurd", zegt Møhlmann. "Als een soort van ansichtkaart, om te vertellen wat hij zoal aan het doen was. Ik heb deze werken via zijn kleindochter in handen gekregen."

In 2020, exact 100 jaar na het overlijden van Mankes, zou Møhlmann een speciale herdenkingsexpositie houden over de schilder. Door corona viel de tentoonstelling In het spoor van Jan Mankes echter in het water. Zodoende kregen de onbekende aquarellen niet de aandacht, die de museumeigenaar ze dat jaar graag had gegeven.

Jan Mankes overleed op 30-jarige leeftijd aan de gevolgen van tuberculose. Twee jaar voor zijn dood kregen hij en zijn vrouw een zoon, Beint Mankes, die zelf later ook kunstenaar werd.

Møhlmann heeft zich er altijd over verbaasd dat Mankes zijn zoon nooit op doek heeft vastgelegd. Hij was dan ook heel enthousiast toen uit diezelfde nalatenschap ook een tekening van Beint naar voren kwam.

Op de tekening is Beint te zien als jongetje van ruim een jaar oud, terwijl hij in bed ligt en zijn vader aankijkt. "Dit is ook het allerlaatste werk dat Jan Mankes heeft gemaakt", vertelt Møhlmann. "Dus dat maakt het ook wel extra bijzonder."