Een speer en een polsstok in één: de kletsie was hét wapen voor de middeleeuwse Fries

Spear om mei te ljeppen © Omrop Fryslân, Ronnie Porte
Er waren historische verhalen en afbeeldingen van, maar nu heeft het Fries Museum daadwerkelijk aangetoond dat de polsstokspeer een typisch Fries middeleeuws wapen was.
Het Fries Museum heeft onderzoek gedaan naar een voetstuk en een speerpunt. Daaruit blijkt dat het onderdelen van een polsstokspeer zijn, een zogenaamde kletsie. Die kletsies zijn met name ingezet in de strijd tegen de Saksen.
Een lange speer dus, waar je ook mee over sloten kunt springen. Er zijn historische verhalen en ook afbeeldingen van. Van dit exemplaar miste de houten stok, maar nu is er een replica gemaakt door archeoloog Sebastiaan Pelsmaker.

Past bij het landschap en de krijgers

De kletsie is hét Friese middeleeuwse wapen, vindt hij. "Het past heel erg in de stijl van het landschap en in de stijl van de krijgers hier. Ook dat het een wapen met heel weinig ijzer was, past in deze omgeving heel goed. Het is dus echt een wapen dat iedereen hier gehad kan hebben. In Groningen en Fryslân, het oude Frisia, zijn afbeeldingen gevonden van juist dit wapen in handen van Friese krijgers."
Een speer en een polsstok in één: de kletsie was hét wapen voor de middeleeuwse Fries
In het depot van het Fries Museum lag het voetstuk, maar daarvan dachten ze eerst dat het een reiskandelaar was. Onderzoek heeft echter uitgewezen dat een speerpunt in het depot er ook bij hoort. "Junior-conservator Casper van Dijk heeft onderzoek gedaan naar onze collectie", legt conservator Diana Spiekhout uit.
"We hebben hem specifiek gevraagd om te kijken naar restanten van die kletsie. We wisten dat het een soort gaffelvoetje moest hebben. Dat zien we ook op de afbeeldingen. Aangezien hij gespecialiseerd is in middeleeuwse wapens, kon hij ook met zekerheid dat voetje identificeren. Het grappige is dat ze eerst gedetermineerd waren als reiskandelaar. Kun je zien wat nieuw onderzoek naar de collectie oplevert als je er met een nieuwe bril naar kijkt."
Die kletsies zijn met name ingezet in de strijd tegen de Saksen. Fierljepper Ysbrand Galama probeerde de replica uit op een sloot en enkele 'Saksen' van blik en hooi. "Dat ging hartstikke goed. Beide functies zijn goedgekeurd. Je kunt er goed mee over de sloot springen en die Saksen lagen ook zo om."
Het was nog even de vraag of de stok voor de aanloop in de sloot stond of dat de kletsie in de handen de sloot over is meegenomen. Ik denk toch dat ze hem meenamen en dat ze hem dan in de vaart zetten en erover sprongen", denkt Galama. "Want je had natuurlijk weinig tijd als je in de strijd was. Dus ik denk dat ze het zo ongeveer hebben gedaan."
Ysbrand Galama met de kletsie © Omrop Fryslân, Ronnie Porte
De kletsie is vanaf 10 september te zien in het Fries Museum op de nieuwe tentoonstelling 'Vrijheid, vetes, vagevuur'.