Schrijfster Janny van der Molen werd in Moskou uitgenodigd voor verhaal over Gorbatsjov: "Voor mij was hij een held"

Van der Molen had in haar boek 'Helden' aandacht voor onder andere Gorbatsjov, de laatste leider van de Sovjet-Unie. "Voor mij was hij een held", zegt Van der Molen. "Wat hem een held maakte, was dat hij besloot niet in te grijpen, toen het volk om verandering vroeg."

In Hongarije en Tsjechoslowakije gebeurde dat eerder wel: voorgangers van Gorbatsjov stuurden daar militairen en tanken naartoe, toen het volk in opstand wilde komen." Maar hij streefde echt een heel andere politiek na. Dat maakt hem een held."

Het boek van Van der Molen is voor kinderen van een jaar of 10 of 11. Ze moest een vertaalslag bedenken om het verhaal begrijpelijk te maken voor kinderen. Ze greep een bezoek van Gorbatsjov aan Oost-Berlijn aan, waar Gorbatsjov ook een ontmoeting had met Erich Honecker, leider van Oost-Duitsland.

"Voor het verhaal heb ik een jongetje bedacht die in West-Berlijn woont, maar familie heeft in het Oosten. Hij baalt ervan dat hij daar nooit heen kan en dus schrijft hij een brief aan Gorbatsjov: 'kunt u met Honecker praten, want die muur moet weg'. En zijn blijdschap is natuurlijk groot als die muur ook valt, hij denkt dat dat door zijn brief komt."

Vanwege haar boek werd Van der Molen in Moskou uitgenodigd door de Nederlandse ambassade daar. "Daar was veel ongemak in onderwijsland en onder ouders: hoe vertellen we het verhaal van het communisme op een hedendaagse manier?"

Eerder was er altijd censuur, dus leraren en ouders wisten niet hoe ze het op een creatieve manier moesten uitleggen, vertelt Van der Molen. "De ambassade vond dit boek een leuke manier en zeiden: dit is mooi om in Moskou te presenteren, misschien hebben ze er wat aan." Zodoende was de schrijfster een paar dagen in de Russische hoofdstad.

Daar kwam ze erachter dat het beeld over Gorbatsjov in Rusland heel anders is dan in het Westen. "Wij zaten in Europa in de juichstemming: we dachten dat alles anders zou worden, Gorbatsjov had intussen ook de Nobelprijs voor de vrede gekregen. Maar daar lag de economie nog op zijn gat en de kleine politieke elite zat nog steeds in het zadel."

Met andere woorden: "Die prachtige vrijheid - die wij de mensen daar gunden - dat hebben ze helemaal niet zo ondervonden."

Van der Molen denkt dat sommige Russen nu wel behoefte zouden hebben aan een nieuwe Gorbatsjov. "Maar dan iemand die echt kan doorpakken. De politieke elite is blijven zitten. Dat maakt een mens wel heel cynisch, als je op die periode terugkijkt."

Ze vraagt zich ook af hoe Gorbatsjov deze tijd zou beleven. "Ik denk dat hij er verdriet van heeft gehad. Hij heeft veel internationale erkenning voor zijn inzet gekregen, hij heeft echt iets willen bewerkstelligen. Het leek er even op dat dat lukte, maar al heel snel was dat gedaan."

Of Gorbatsjov het boek van Van der Molen ooit heeft gelezen, weet ze niet. "Ik fantaseer wel eens dat het op zijn nachtkastje heeft gelegen, maar ik heb er nooit iets van gehoord. Als hij het ooit gezien heeft, is dat voor mij genoeg."

Een andere wereldleider is wel bekend met het boek, vertelt ze. "Toen deze eerste versie van het boek uitkwam, stonden er nog drie levende mensen in: Mandela, Obama en Gorbatsjov. De Obama Library prees het boek van Van der Molen aan, dat was wel heel mooi. "