Weer een Rembrandt in het Fries Museum: De Vaandeldrager begint zijn reis in Leeuwarden
Het schilderij De Vaandeldrager van Rembrandt is aangekomen bij het Fries Museum in Leeuwarden. Het 17e-eeuwse kunstwerk maakt een tour door Nederland, te beginnen in Fryslân.
Voor conservator Marlies Stoter van het Fries Museum voelt het wat onwerkelijk, dat het werk nu in Leeuwarden hangt. "We hadden vanochtend alles klaargemaakt voor de komst. Dan zit je nog een beetje in spanning. En nu is het er. We zijn er een beetje stil van."
Geen toeval
Dat de reis van De Vaandeldrager door de twaalf provincies in Fryslân begint, is geen toeval. De jonge Rembrandt had zowel zakelijk als persoonlijk een band met Fryslân. Zijn vrouw Saskia Uylenburg was geboren en getogen in Leeuwarden. Ze trouwden in St.-Annaparochie.
Zakelijk kwam Rembrandt in Amsterdam in contact met Friese kunstenaars, zoals Govert Flinck.
Saskia Uylenburgh (1612-1642) werd in Leeuwarden geboren in een huis op de Ossekop. Haar vader Rombertus was burgemeester. Saskia werd al vroeg wees, maar kwam in de huishouding van een oudere zus in St.-Annaparochie terecht. Daar trouwde ze in 1634 ook met Rembrandt van Rijn.
Ze verhuisden naar Amsterdam en kregen vier kinderen, van wie alleen Titus volwassen zou worden. Saskia overleed in 1642, waarschijnlijk aan tuberculose.
Het Fries Museum heeft de komende maand niet alleen De Vaandeldrager, er is een hele tentoonstelling over de band van Rembrandt met Fryslân. Daarbij is werk te zien van kunstenaars zoals Lambert Jacobsz en Govert Flinck.
Zo schilderde Flinck een portret van de toen 24-jarige Saskia Uylenburgh. Ook is er een prent te zien uit 1750 van graveur Pieter Louw, die De Vaandeldrager als voorbeeld nam.
Dit is waarom De Vaandeldrager zo'n bijzonder werk is:
In het Fries Museum is een lezing door conservator Friso Lammertse van het Rijksmuseum. Hij vertelt over de achtergrond van het portret. Ook is er een photobooth van theatervormgevers en fotografen Vida en Amir, waar mensen een '17e-eeuws' portret van zichzelf kunnen laten maken.
Van de Rothschilds naar Fryslân
Rembrandt schilderde De Vaandeldrager in 1636, maar het schilderij was al sinds de tweede helft van de 18e eeuw in het buitenland. De rijke familie Rothschild kocht het schilderij in 1840 uit de collectie van Engelse koning George IV.
In januari werd het werk aangekocht door de Nederlandse staat. Het Rijk heeft daarvoor 150 miljoen euro betaald. Op die aankoop was veel kritiek. Zowel op hoeveel geld het kostte als op de tijd waarin het geld is uitgegeven.
Verschillende Friese politici riepen al snel op om het schilderij naar Fryslân te halen. Sommigen wilden ook dat De Vaandeldrager hier permanent zou hangen, maar zover kwam het niet.
De Vaandeldrager en vaandeldragers
Er werd wel gezegd dat de vaandeldrager Rembrandt zelf zou zijn, maar daar wordt tegenwoordig ook anders over gedacht. Er waren wel meer voorstellingen met exotische figuren waar Rembrandt min of meer zijn eigen trekken voor gebruikte.
Toch spreekt het werk mensen aan, vanwege het licht dat van linksboven op de man valt, de levende houding en het wegdraaien van het lichaam van het figuur.
Vaandeldragers waren mensen van aanzien, maar de kleding van de figuur past niet bij de mode van de tijd van Rembrandt. Hij gebruikte historische kleding, gelijkend op een Duits-Zwitserse landsknecht, met een baret, pofmouwen en een 'schaambuidel'. Het is meer een vrije improvisatie op de vrijgevochten vaandeldragers, vinden sommige deskundigen.
Rondreizen
De tentoonstelling Rembrandts Vaandeldrager on tour is van 30 april tot en met 29 mei in het Fries Museum te zien. Daarna verhuist hij naar het Centraal Museum in Utrecht.
Conservator Stoter vindt het een mooi idee dat het schilderij rondreist. "Je gunt het andere mensen ook. Een fantastische gedachte dat het schilderij deze reis gaat maken. En daarna hangt-ie voor altijd in de eregalerij van het Rijksmuseum."
