Jong-oud en man-vrouw? Zo zien de Friese gemeenteraden eruit

Ondanks het grote aantal voorkeurstemmen dat is uitgebracht op vrouwen, is nog steeds in zestien van de achttien gemeentes de meerderheid man.

Alleen de gemeentes Leeuwarden en Schiermonnikoog hebben meer vrouwen. Terschelling is de gemeente die procentueel de meeste mannen heeft. Maar liefst tien van de elf raadsleden zijn man. PvdA-lid Aukje Schol zal de komende raadsperiode als enige vrouw doorbrengen,

In de afgelopen raadsperiode was zij nog samen met een vrouwelijke partijgenoot, maar die stond dit jaar op nummer zes van de lijst en is niet in de raad gekomen.

De raden zijn na de verkiezingen aardig veranderd: in de meeste raden heeft 30 tot 50 procent de vorige raadsperiode niet in de raad gezeten.

Dat betekent niet dat de mensen helemaal nieuw zijn in de gemeentelijke politiek: het kan ook dat eerdere wethouders of fractieleden nu nieuw in de raad komen. In Achtkarspelen zijn de meeste veranderingen: daar is 62 procent 'nieuw.'

Schiermonnikoog is het meest constant. Van de negen zetels wordt komende periode slechts één door een nieuw raadslid gevuld.

Tien van de achttien gemeenten hebben een reactie gegeven als het gaat om de gemiddelde leeftijd van de raadsleden. Van deze gemeenten schommelt de gemiddelde leeftijd rond de 50 jaar. De raad van Noardeast-Fryslân is verrassend jong: 39 jaar.

De op-één-na-jongste van de lokale politiek in Fryslân is Joran Jager, die als lijsttrekker voor Belang van Nederland (BVNL) in de raad van Dantumadiel komt. Hij is intussen 20 jaar, maar was nog 19 toen de campagne begon. Enkel een raadslid in Tytsjerksteradiel is net een paar maanden jonger.

Toch heeft hij genoeg ervaring, omdat hij al drie jaar schaduwfractieassistent was voor Gemeentebelangen Dantumadiel en ook al een paar maanden fractiemedewerker voor Provinciale Staten is.

Jager wil zich inzetten voor jongeren wat starterswoningen en meer uitgaansgelegenheden in zijn gemeente betreft. "Ik vind ook dat een gemeenteraad een afspiegeling moet zijn van de samenleving", zegt hij. Juist daarom hoopt hij dat meer jongeren kiezen voor de lokale politiek.

Een aantal gekozen raadsleden heeft hun zetel niet overgenomen of nu al weer overgegeven. Een reden die daarvoor het meest wordt gegeven is dat de functie niet te combineren is met een baan en/of gezin.

Opvallens id dat het allemaal vrouwen zijn die dit aangeven. In de eerste plaats zijn het vrouwen die met voorkeursstemmen in de raad zouden komen en misschien dachten dat ze niet op een verkiesbare plaats stonden.

In Ooststellingwerf geldt dit bijvoorbeeld voor Eva Vrolijk (PvdA) en Marieke van Weperen-Cuperus (CDA). Ook GroenLinkser uit Smallingerland Nicole ter Doest bedankt voor de functie: "Ik kan nu niet beloven dat ik naast mijn gezin en (onregelmatige) werkzaamheden voldoende tijd vrij kan maken om mijn werk als raadslid met alle toewijding die het nodig heeft te doen."

In De Fryske Marren stapte lijsttrekker van D66 Jeannet Speelman al uit de raad omdat de partij van twee naar één zetel is gegaan. Ze vindt dat dit in haar eentje te veel werk wordt naast haar baan en gezin.

Alle vier vrouwen worden door een man vervangen. Willemijn Bruining van Opsterlands Belang blijft wel in de raad, maar geeft het fractievoorzitterschap over aan Jan van Dalen vanwege de drukte op haar werk als coördinator 'Toezicht huisvesting voor vluchtelingen uit Oekraïne'.

Een andere reden om de door voorkeursstemmen gekregen zetel niet aan te nemen is dat de partij liever de volgorde van de lijst aanhoudt. Zo zien de gekozen raadsleden Judith Ruchti (SP Smallingerland) en Hanneke Zonderland en Afke Kester-Tamminga (CDA Weststellingwerf) af van een zetel in de raad.

Hans Visser van het CDA in Weststellingwerf zegt dat het proces van het opstellen van de lijst aan de voorkant anders niet zoveel zin zou hebben.