Zonneparken: goud voor de ontwikkelaars, een schijntje voor de burger

Zonneparken schieten als paddenstoelen uit de grond in de vier noordelijke provincies. Voor de ontwikkelaars van die zonneparken is het lucratieve handel. En van de verdiensten zien de inwoners van gemeenten in Noord-Nederland nauwelijks iets terug. Dit blijkt uit onderzoek van de vier noordelijke omroepen.
REPO sinneparken online
Door Eva Meesterberends en Egbert Minnema
De 184 parken in Noord-Nederland hebben in totaal zo'n 1,5 miljard euro subsidie nodig om rendabel te kunnen zijn. Dit wordt volgens energieplanoloog Christian Zuidema opgehoest via de energierekening van bedrijven en burgers. "Burgers betalen meer, omdat de energieprijzen voor hen hoger liggen. Een groot deel van die belastingen gaat als subsidie naar ontwikkelaars van wind- en zonneparken, ook uit het buitenland."

Hoe zit het in Fryslân?

In Fryslân is de verhouding vergelijkbaar met de andere Noordelijke provincies. Hier zijn subsidies verstrekt voor 48 zonneparken. Daarvan zijn er op dit moment 21 parken al gebouwd. De zonneparken krijgen gedurende 15 jaar subsidie. In Friesland is dit op dit moment in totaal ruim 214 miljoen euro.
Zou het niet logischer zijn dat de burger ook veel meer terugziet van het eigen belastinggeld?
Christian Zuidema, energieplanoloog
Bij Zuidema roept het de vraag op of het niet eerlijker moet worden verdeeld. "Zou het niet logischer zijn dat de burger ook veel meer terugziet van het eigen belastinggeld?"
Volgens het Klimaatakkoord moet dat wel. In dat akkoord staat dat 'omgeving en marktpartijen gelijkwaardig samenwerken in de ontwikkeling, bouw en exploitatie'. Dit moet volgens het akkoord leiden tot een situatie waarbij de helft van de productie eigendom is van burgers en bedrijven in de omgeving.
© Omrop Fryslân

Participatie en compensatie niet goed te meten

Uit een rondgang langs alle gemeenten in Fryslân, Groningen, Drenthe en Overijssel waar de parken al draaien of komen te staan blijkt dat daar nog weinig van terecht komt. Als er al aan participatie gedaan wordt, is het vaak divers en ondoorzichtig. Gemeenten weten vaak niet meer dan dat een ontwikkelaar een aanbod heeft gedaan.
In sommige gevallen is er sprake van directe financiële compensatie, bijvoorbeeld wanneer een ontwikkelaar een gebiedsfonds vult. Een andere manier om mee te delen in het zonnepark is zogenaamde participatie. Soms kunnen omwonenden bijvoorbeeld tegen inkoopprijs zelf panelen aanschaffen bij de ontwikkelaar of worden er aandelen aangeboden.
Kijk hieronder naar een overzicht van de zonneparken in het noorden. De grote van de stip geeft aan hoe groot het park is. In het rood de zonneparken die er al staan, in het groen de zonneparken die nog gebouwd worden.

11 van de 184 heeft coöperatie

De vorm van participatie die het dichtst bij gedeeld eigendom komt, zoals het klimaatakkoord voorstelt, is een coöperatie. Daar zijn een paar voorbeelden van te vinden in Noord-Nederland, maar ze zijn ver in de minderheid. Bij slechts elf van de 184 parken is sprake van een coöperatie, soms is een park geheel in beheer van een coöperatie, soms gedeeltelijk.
Veel bedrijven die zonneparken bouwen zijn een stuk gehaaider, het kan moeilijk zijn ertussen te komen om je plek op te eisen
Egbert Ludwig, directeur van Bronnen van Ons
Die coöperaties blijken moeilijk te realiseren. Egbert Ludwig, directeur van Bronnen van Ons, heeft daar wel een verklaring voor. "Je moet niet vergeten dat het klimaatakkoord maar een jaar oud is. En ook de hele coöperatieve wereld is nog jong. Veel bedrijven die zonneparken bouwen zijn een stuk gehaaider, het kan moeilijk zijn ertussen te komen om je plek op te eisen."

Kennisachterstand gemeenten

Een ander aspect is volgens Ludwig de kennisachterstand bij veel gemeenten. "Je merkt dat er ontzettend weinig kennis is, mensen zijn onzeker en de besluitvorming is traag. Op zich is dat begrijpelijk, het hoort bij de beginfase, maar die bedrijven zijn flink gehaaid. Die pakken het veel sneller op en profiteren dan ook enorm."
Verslaggever Eva Meesterberends over de zonneparken
Meer weten over het onderzoek over zonneparken? Later deze maandag brengt Omrop Fryslân verhalen over de Friese gemeentes die weinig zicht hebben op compensatieregelingen en een Friese energiecoöperatie die in begin 2021 waarschijnlijk kan beginnen met de bouw van hun zonnepark.