Onderzoeksraad: Waddengebied beter beschermen tegen containerverlies schepen

Grote containerschepen moeten bij een noordwesterstorm niet meer de zuidelijke vaarroute boven de Waddeneilanden nemen. Die route is relatief ondiep en dat zorgt voor grote risico's, want de kans dat de schepen de bodem raken is groter Dat kan ervoor zorgen dat containers losraken en overboord slaan.
Onderzoeksraad: vaarroutes boven Wadden te gevaarlijk
Dat zegt de Onderzoeksraad voor Veiligheid in een onderzoek naar aanleiding van de containerramp met de MSC Zoe. Dat containerschip verloor boven de Waddeneilanden 342 containers in de nacht van 1 op 2 januari 2019. "Het verlies van containers zorgt voor vervuiling van het Waddengebied en moet worden voorkomen", zegt Jeroen Dijsselbloem, voorzitter van de Onderzoeksraad. "Het Waddengebied is daarbij een internationaal erkend natuurgebied. Om dit werelderfgoed te beschermen zou het voorzorgsprincipe leidend moeten zijn."
© Onderzoeksraad voor Veiligheid
Er zijn twee vaarroutes boven de Waddeneilanden. Het gebruik van de zuidelijke vaarroute moet beperkt worden bij een noordwesterstorm. De Onderzoeksraad zegt dat daar internationale afspraken over moeten worden gemaakt. Daarnaast kan de Kustwacht een actievere rol krijgen bij het begeleiden van de schepen, maar daarvoor moet de minister de Kustwacht wel meer bevoegdheid geven.

Ook fundamentele fouten in ontwerp

Niet alleen de zuidelijke vaarroute zorgt voor grote risico's. Er zitten ook fundamentele fouten in het ontwerp van grote containerschepen. Daarnaast is het materiaal om de containers goed vast te zetten niet sterk genoeg. Er moet wereldwijd worden ingegrepen, want de risico's worden alleen maar groter. Dat staat in een tweede onderzoek, gemaakt door de Onderzoeksraad voor Veiligheid, de Duitse en Panamese autoriteiten.
Voorzitter van de Onderzoeksraad, Jeroen Dijsselbloem:
Jeroen Dijsselbloem
De ultragrote containerschepen, zoals de MSC Zoe, zijn zo gemaakt dat ze heel stabiel zijn. Dat lijkt goed, maar in de nacht van 1 op 2 januari 2019 werd duidelijk dat het ook grote problemen kan veroorzaken. In zes meter hoge golven en harde wind begon het schip te schommelen. Soms wel in hoeken van 30 graden, dacht de bemanning. Maar de apparatuur die dat liet zien, werkt niet goed voor zulke metingen. In werkelijkheid ging het om 16 graden.

Grote krachten

Maar dat was voldoende om problemen te veroorzaken: door die grote stabiliteit van het schip, komt het niet langzaam weer overeind, maar met een flinke zwiep. Dat gaat zo hard dat er grote krachten worden losgelaten op de containers die acht lagen hoog staan opgestapeld.
Op zes locaties op zee gaat het mis en vallen er in totaal 342 containers in de Noordzee. Pas de zesde keer dat er containers vallen, ziet de bemanning dat ook. Het is niet voor het eerst dat deze ontwerpfout tot problemen leidt, staat in het onderzoek. Er moet iets worden geregeld waardoor eerder aan het licht komt dat er containers van boord vallen, want dan kan er ook eerder worden ingegrepen.
© Haveriekommando
Wat ook meespeelt, is dat op grote containerschepen dezelfde twistlocks en kruisstangen worden gebruikt als op kleinere containerschepen. En dat terwijl dit materiaal op grotere schepen met veel grotere belastingen moet omgaan.
Er waren geen aanwijzingen dat de containers niet volgens de regels zijn vastgezet. Maar die regels zelf kloppen niet. Dat geldt trouwens ook voor de ladingplannen. De berekeningen daaronder zijn nooit bedoeld voor schepen zoals de bijna 400 meter lange MSC Zoe en ze zijn ook niet goed terug te rekenen naar de onderliggende principes. Er zijn ook aanwijzingen dat het schip op sommige plekken overbeladen was.

Aan de grond

Er is al veel gezegd en geschreven over de vraag of het schip ook de grond heeft geraakt in de ondiepe geul boven de eilanden. Dat kan niet worden bewezen, want duikers hebben geen schade aan het schip gevonden. Maar het Nederlandse onderzoeksinstituut Marin heeft met een schaalmodel in een bassin laten zien dat er zeker kans is dat het wel is gebeurd, als het schip zo schommelt. Ook is de kans op dat ondiepe water groter dat de golven op het dek tegen de containers slaan. Of dat echt is gebeurd, valt niet te zeggen.
© Havariekommando
Of het schip nu wel of niet de bodem heeft geraakt, maakt ook niet het meeste uit, zegt directeur Ulf Kaspera van de Bundesstelle für Seeunfalluntersuchung (BSU) in Hamburg tegen de Norddeutscher Rundfunk (NDR): "Met het kiezen van een andere route door diep water in plaats van ondiep water los je de problemen niet op. Want de containers zouden onder deze omstandigheden waarschijnlijk op beide locaties van het schip zijn gevallen. Het enige wat je doet als je een andere route uitkiest, is een andere plek kiezen waar het misgaat."

Aanbevelingen

Een en ander leidt wel tot aanbevelingen. Wat de route boven de eilanden betreft, staat in dit rapport dat er een onderzoek moet komen naar het veiliger maken van de route. Wat de sector betreft, moet er wereldwijd een vernieuwingsslag komen als het gaat om de bouwwijze van deze grote schepen.
Er zijn maatregelen om het schommelen van schepen te dempen, maar die zijn tot nu toe niet genoeg gebruikt. Waarschijnlijk omdat zij meer brandstof kosten omdat de weerstand van het schip in het water toeneemt. Ook moeten er veel regels worden aangescherpt. Dat kost allemaal tijd, want zoiets moet in internationaal verband worden geregeld.