'Lexicon Frisicum' toegankelijk gemaakt voor de lezer van vandaag

Een kleine 150 jaar geleden schreef de bekende Joost Hiddes Halbertsma (1789-1869) de Lexicon Frisicum, een eerste poging tot een woordenboek van het eigentijdse Fries. Het was nog niet klaar toen hij overleed, maar zijn boek in het Latijn was erg belangrijk voor de Friese taal. Taalkundige Anne Dykstra uit Akkrum heeft het boek grotendeels vertaald, zodat de belangrijke inhoud voor een grotere groep mensen te lezen is.
Joost Hiddes Halbertsma (1789-1869) © Wikimedia Commons
"Ik was woordenboek-schrijver bij de Fryske Akademy. Dus het heeft wel mijn belangstelling. En Halbertsma's boek was het eerste boek dat het eigentijdse Fries beschreef, het 'Nij-Frysk.' Ik ben daar ook op gepromoveerd."

Halbertsma moest eropuit

Dykstra legt uit waarom het boek van Halbertsma zo belangrijk is. "Zijn woordenboek was het eerste dat het eigentijdse Fries vastlegde. Hij kon dus geen andere boeken raadplegen en hij moest er echt op uit. Hij was dominee in Deventer. Als hij op zijn boerderij in Workum was, dan ging hij eropuit en dan vroeg hij mensen van alles. Hij ging ook naar bepaalde mensen met speciale beroepen toe, om daar woorden te leren. Dat was ook wel eens lastig. De mensen snapten niet waarom hij dat allemaal wilde. Het was soms een flinke klus."

"In taal zat volgens Halbertsma alles"

Halbertsma had veel belangstelling voor taal. "In taal zal volgens Halbertsma alles. Geschiedenis, cultuur, alles kon je erin terug vinden. Hij heeft zich ook met het Mid-Nederlands bezig gehouden, en andere talen. Taal stond in het centrum van zijn belangstelling." Hij schreef zijn Lexicon Frisicum in het Latijn. "Dat was destijds wat de Engelse taal nu is: de taal van de wetenschap. Hij schreef het boek met name voor taalgeleerden en andere wetenschappers, ook buiten Nederland. Het had te maken met zijn doelgroep."
Het Latijn was wel lastig voor Dykstra. "Ik kon er wel een beetje uitkomen, maar als ik er een classicus naar liet zien was het altijd net wat anders. Ik heb hulp gekregen van Bouke Slofstra en Sybren Sybrandy. Ik ben er twee jaar mee bezig geweest. Dat was de subsidietermijn van de provincie, op 1 januari 2020 moest er een product liggen. Het is een website geworden, bij het Instituut voor de Nederlandse Taal."

Nog niet klaar

Woensdag is de presentatie van de vertaling tot nu toe. Tot nu toe, want: "Het werk is nog niet klaar, zo'n 60 procent is vertaald in het Fries, 30 procent in het Nederlands en 30 procent in het Engels. Gelukkig zijn er nog vrijwilligers die doorzetten. Zo lang ik vertalingen krijg, ga ik ermee door. Maar langzamer zal het wel gaan. Wat er is zal ik woensdag aanbieden aan de commissaris van de Koning, Arno Brok. Er is een delegatie van de familie Halbertsma. En er is ook iemand van het Nederlands Instituut voor de Nederlandse Taal."
Taalkundige Anne Dykstra uit Akkrum