Beide Friese proeftuinen voor aardgasvrije weken lopen flink vertraging op

Nog geen vergunning, niet genoeg draagvlak en te weinig geld. De projectleiders van Duinwijck Gasvrij en Aardgasvrij Garijp lopen tegen verschillende punten aan, waardoor het nog lang zal duren voor beide plaatsen volledig gasvrij zijn. Het duurt naar schatting twee keer zo lang als eerder gedacht.
Beide Fryske proeftúnen ierdgasfrije wiken rinne flinke fertraging op
Omrop Fryslân kijkt samen met alle regionale omroepen en de NOS wat de stand van zaken is bij de 27 aardgasvrije wijken, die in 2018 een rijksbijdrage hebben gekregen. Deze 'proeftuinen' kregen 120 miljoen euro, om de wijken volledig gasvrij te maken. Het doel is om bij de proeftuinen kennis en ervaring op te doen, die gebruikt kan worden bij de ambitie om heel Nederland in 2050 gasvrij te maken.
"Wij hebben in ieder geval al een jaar vertraging opgelopen", vertelt Ineke Weber. Ze is een van de bewoners van de 38 woningen die de komende jaren van het gas af gaan in Duinwijck op Vlieland. Weber verwacht dat de wijk niet voor 2022 aardgasvrij zal werken, terwijl eerst verwacht werd dat dit al in de zomer van 2020 zo zou zijn.

Innovatieve ideeën en wetgeving werken niet

"Ik ben erachter gekomen dat innovatieve ideeën en wetgeving niet goed met elkaar samenwerken." Weber doelt op de vergunning die ze nodig hebben voor en ondergrondse waterbuffer en zonnecollectoren op het dak van een gebouw. "De gemeente werkt wel heel goed mee hoor, maar je komt altijd onverwachte dingen tegen. Zo blijkt er geen standaardvergunning te zijn voor een waterbuffer. Daarom kost het veel tijd om elke keer weer een andere aanvraag in te dienen."
© Omrop Fryslân
Inmiddels is de vergunning voor de waterbuffer goedgekeurd door de gemeenteraad van Vlieland. Voordat de vergunning echt rond is, gaat er wel wat tijd overheen, maar het project staat niet helemaal stil. "We hebben inmiddels tien bewonersavonden gehad en daar is iedereen naartoe gekomen", vertelt Weber. Of alle bewoners ook echt achter het plan staan om de wijk aardgasvrij te maken, vindt Weber lastig in te schatten. "Je merkt dat mensen het belangrijk vinden om een warm huis te hebben, maar hoe dat gebeurt maakt ze niet zo veel uit."
Naast de bijeenkomsten zijn er ook al in negen huizen aanpassingen gedaan, zodat ze van het gas af zijn. "We hebben bij die huizen verschillende dingen uitgetest. Zo kunnen we kijken wat het beste werkt en dit toepassen op de rest van de huizen." Aanpassingen waar je dan aan kunt denken, zijn een watervat dat door de zon wordt opgewarmd, speciale radiatoren met een propeller erin en een warmtepomp.

Jaren vertraging in Garyp

Het plan van Garyp ziet er heel anders uit dan dat van Duinwijck. Niet 38, maar 603 woningen moeten volledig van het gas af. De verwachting was dat dit voor 80 tot 90 procent van de huizen voor eind 2023 zou lukken. Maar ook dit project loopt vertraging op. Garyp zal in elk geval niet voor 2026 van het gas af zijn.
© Omrop Fryslân
"Het is duur om van het gas af te gaan", vertelt projectleider Jacob Miedema. "Maar we zien wel dat het steeds goedkoper wordt." Volgens Miedema zijn er in Garyp veel mensen die de verbouwing om hun huis aardgasvrij te maken zelf niet kunnen betalen. "Dit met name bij de oudere huizen van de periode voor 1970. In Garyp zijn dat er ongeveer driehonderd. Naar schatting kost het tussen de 60.000 en 70.000 euro om die huizen volledig van het gas af te halen. Wij denken dat zo'n 70 procent, dus 210 gezinnen, dat niet kunnen betalen. Voor hun zoeken we extra financiële mogelijkheden."

Lening overdragen

Het project heeft wel 5,6 miljoen euro gekregen van het Rijk. Omgerekend zou elk huis zo'n 9.500 euro daarvan kunnen gebruiken. Maar dan nog kunnen veel mensen het niet betalen. Miedema: "Rabobank werkt hier bijvoorbeeld ook aan mee. Tot nu toe hebben we acht mensen gesproken, die de kosten bij de bank kunnen financieren. Daarnaast is het Rijk nu met een Warmtefonds bezig. Dat maakt het makkelijker om dit te kunnen financieren. En waarschijnlijk kun je in de toekomst een lening op de woning afsluiten. Als je dan je huis verkoopt, draag je de lening over op de nieuwe eigenaar, die de lening dan moet aflossen."
© Omrop Fryslân

Hoe Duinwijck en Garyp van het gas af willen

De wijk Duinwijck heeft momenteel al een warmtenet. Dat betekent dat er onder de grond leidingen liggen, waar warm water doorheen stroomt naar de 38 huizen toe. De bewoners hebben dus niet een eigen CV-ketel, maar een soort centrale CV, die ze delen. Die CV draait nu nog op aardgas, maar zal straks door zogenaamde heatpipes worden verwarmd. Door de heatpipes stroomt water en dat wordt opgewarmd. Het opgewarmde water komt dan in twee buffers. Een van 5.000 liter voor direct gebruik en een van meer dan 3 miljoen liter, die vier meter onder de grond komt.
Het plan om Garyp gasvrij te maken, ziet er heel anders uit dan het plan van Duinwijck. In Garyp krijgt elke woning een energiescan. Dat is nu bij bijna 300 huizen gedaan. Er komt een advies uit, waarin staat hoe de woning het beste verduurzaamd kan worden. Ook zijn er al vier verschillende woningtypes aardgasvrij gemaakt. Deze woningen dienen als voorbeeld voor inwoners.

Investering terugverdienen

In Duinwijck merken de bewoners helemaal niets in hun portemonnee voor het gasvrij maken van de wijk. Dat is in elk geval de intentie van Weber. "Het materiaal dat nodig is voor het gasvrij te maken van de wijk wordt betaald vanuit de subsidie van het Rijk. Voor de kosten die gemaakt worden als we eenmaal gasvrij zijn gaan we in maart nog een subsidie voor aanvragen."
In Garyp ziet dat er heel anders uit. Hier moeten de dorpsbewoners bijna alles zelf betalen, en kunnen ze een subsidie van ongeveer 9.000 à 10.000 euro aanvragen. Of het uit kan verschilt daarom per persoon en huis.
Als we kijken naar de type huizen in Garyp, dan is het grootste deel vrijstaand. Voor dit type huis is er een berekening gemaakt voor de eventuele kosten. Het zou een investering van 37.442. Dan is de isolatie, ruiten van HR++, een warmtepomp en een gebalanceerde ventilatie meegerekend. De besparing zou hiermee jaarlijks 1.872,50 zijn. Wat betekent dat het na bijna 20 jaar is terugverdiend. Als de investering wel 70.000 euro is, kan het ook veertig jaar duren voordat het is terugverdiend.

Kan de stekker er nog uitgetrokken worden?

Er zijn volgens Weber nog twee momenten waarop de stekker er uitgetrokken kan worden. "Als we de vergunning niet krijgen, dan is het niet mogelijk om door te gaan. En als we de tweede subsidie niet krijgen, weet ik ook niet of het nog lukt."
In Garyp is er geen moment meer waarop besloten kan worden dat het project niet doorgaat. Miedema vertelt dat het doel is om binnen tien jaar 80 procent van de huizen van het gas af te halen. Mocht dit niet lukken, dan is het project alsnog geslaagd, want het Rijk kan leren van de zaken waar Garyp tegenaan loopt.