'Originaliteit' is in het skûtsjesilen een rekbaar begrip: "Meesten hebben hogere mast en groter zeil"
17 februari, 18:41 • 2 minuten leestijd
Al jaren is er discussie over de originaliteit van skûtsjes. Zo werd onlangs het skûtsje de Ut en Thús uitgesloten van het IFKS-kampioenschap omdat het schip niet volgens de regels is verbouwd. Maar wat is dan een origineel schip?
Die vraag is niet heel makkelijk te beantwoorden, zegt Age Veldboom, oprichter van het Skûtsjemuseum in Earnewâld.
Over het algemeen kun je zeggen dat skûtsjes meer dan 100 jaar geleden zijn gebouwd om vracht te varen. "Skûtsjes moesten voldoen aan het Friese vaarwater: ze mochten niet te lang, anders pasten ze niet door de sluis. Ze moesten niet te breed, anders konden ze niet door de snelle bruggetjes", legt Veldboom uit.
"En de onderkant is helemaal een platbodem, zodat hij in heel ondiep water kon varen."
Verder bestaat het tuig van een origineel skûtsje uit een fok en een grootzeil en een mast die heel makkelijk plat kan liggen om onder lage bruggen door te kunnen.
Klinknagel
Ook een typerende eigenschap van een origineel skûtsje is dat het schip met klinknagels aan elkaar zit. "Die klinknagels werden gloeiend heet gemaakt", vertelt Veldboom. "Dan werden ze door één persoon in gaatjes geslagen en een andere moest het tegenhouden."
Honderd jaar geleden konden ze volgens Veldboom nog niet lassen. Dat maakt deze manier met klinknagels zo origineel.
Maar je kunt de term 'origineel' in de skûtsjewereld ook anders opvatten. Skûtsjes kennen we tegenwoordig niet als vrachtschepen, maar vooral als wedstrijdschepen, in de kampioenschappen van de SKS en de IFKS.
En die organisaties hebben een speciale originaliteitscommissie die de regels bepaalt waar de skûtsjes aan moeten voldoen. En wat daar als origineel wordt beschouwd, is niet per se identiek aan hoe het schip ooit is gebouwd.
Wat is een origineel skûtsje?
"De meeste wedstrijdskûtsjes hebben een hogere mast en een groter zeil", zegt Veldboom. "Maar dat mag ook, want het heeft een andere functie gekregen. In het verleden was het zeil ook van katoen en nu van dacron."
Bovendien wordt nu een langere opsteker toegestaan en met de mast en de roef meer richting het midden van het schip zitten dan oorspronkelijk het geval was.
Wat er precies mogelijk is, wordt vastgelegd door die originaliteitscommissies. En dat is maar goed ook, vindt Veldboom. "We moeten zuinig zijn op ons Fries cultureel erfgoed. Daarom is het goed dat de originaliteitscommissie van de SKS en de IFKS eisen stelt."
