Veertig Friese boeren experimenteren met wel heel hoge waterpeilen

Dat betekent minder opbrengst en voor sommigen ook dat zij minder koeien kunnen houden. Het gaat om een proef in vijf gebieden.

Dat zijn Aldeboarn-De Deelen, de Hegewarren, Akkrumer Goedland, Idzega en het Grouster Leechlân. Het peil in de sloten kan daar veertig, dertig of twintig centimeter onder de oppervlakte staan.

En dat blijft zo van 1 april tot en met 1 oktober. Daarmee is het een van de meest vergaande veenweide-experimenten tot nu toe.

De nadelen zijn duidelijk, zegt boer Jan de Boer die zijn collega's vertegenwoordigt in het dorp. "Je krijgt een nat land, het gras gaat achteruit en het seizoen dat de koeien in de wei kunnen kan ook veel korter worden."

Dat roept de vraag op waarom er dan toch veertig boeren vijftienhonderd hectare land inbrengen voor dit experiment?

Allereerst worden de boeren voor die nadelen gecompenseerd. Ook is er een regeling voor iedereen die (tijdelijk) met minder koeien boert.

Maar er zijn ook voordelen, want boeren kunnen op deze manier voorsorteren op een toekomst met hogere peilen in de veenweide.

Het maakt deel uit van een bredere aanpak van de provincie en het waterschap voor het 80.000 hectare grote veenweidegebied dat met twee problemen zit: het inklinken van de grond en de CO2 die daar bij vrij komt.

"Als het grondwaterpeil omhoog gaat in het veen dan komt dat veen onder water te staan. En dan verbrandt het veen niet meer. Veen oxideert als er zuurstof bij komt en zakt dan in elkaar", zegt veenweidedeskundige Niek Bosma van Wetterskip Fryslân.

"Dan krijg je 'maaivelddaling' en dan gaat CO2 de lucht in." Dat CO2-gas zorgt er mede voor dat ons klimaat verandert.

Het inklinken van de grond maakt het ook steeds duurder voor het waterschap om zo'n veenweidepolder droog te houden.

En als je dat wel doet, zuigt het water weg uit de omgeving waar bijvoorbeeld natuurgebieden weer last van krijgen.

Met de proef wordt ook al wat CO2-uitstoot bespaard, zegt Bosma: "Dat zijn 22.000 retourtjes Barcelona met de auto."

Toch is het ook niet zo dat de deelnemende boeren allemaal vol in dit experiment stappen, weet Jan de Boer. "De boeren die meedoen aan deze regeling doen dat niet met de hele boerderij. Meestal doen ze mee met een deel van hun land."

Ook voor het waterschap is de proef best ingewikkeld. Als er een keer veel regen valt, staan de sloten veel voller dan normaal en daarmee is de rek ook wel wat uit het systeem.

Bosma: "Daar kun je goed aan rekenen en dat hebben we wel in de vingers. Maar dat zijn ook risico's voor het waterschap." Een van die risico's is ook de sterkte van de polderdijken.

Maar als je maar ver genoeg teruggaat in de tijd, kun je zien dat het wel eens veel gekker ging met het water in het veenweidegebied. Wat dat betreft, komt er iets bijzonders op de keukentafel te liggen op de boerderij van Jan de Boer op Goëngahuizen wanneer wij het over die tijden hebben.

Het is een boek met foto's uit de Tweede Wereldoorlog. Gemaakt door een onderduiker met een camera die hij vlak voor het uitbreken van de oorlog had gewonnen, zo vertelt De Boer.

Het laat een landschap zien dat deze herfst tot het vroege voorjaar wordt gedomineerd door water. Bijna alles staat blank.

Er steken nog enkele weggetjes en boerderijen boven uit. Met zo nu en dan wat mensen in een grote, natte wereld. Wat dat betreft haalt de toekomst het verleden soms ook wel wat in.