Aquathermie: je huis verwarmen met water uit de sloot

De Hegemer Mar
Hegemer Mar © Shutterstock.com (Tom Goossens)
Nu aardgas steeds minder populair wordt als manier om je huis te verwarmen, wordt er hard gewerkt aan alternatieven. Een daarvan is aquathermie. Wat is dat precies?
Er wordt zo intensief gezocht naar alternatieven omdat de provincie Fryslân voor een grote opgave staat: 50% reductie van de CO2-uitstoot in 2030 en 95% in 2050.
Nu gebruiken bijna alle woningen in Fryslân nog aardgas, bijvoorbeeld voor de verwarming. Duurzame alternatieven zijn onder andere biomassa, groen gas, zonnewarmte, waterstof, een warmtepomp en dus aquathermie.

Wat is het precies?

Aquathermie is simpel gezegd het verwarmen van gebouwen door het gebruik van warmte uit oppervlaktewater uit meren, rivieren of kanalen. Het kan ook met warmte uit afvalwater of drinkwater. In Nederland, en ook in Friesland, hebben we veel oppervlaktewater en alleen al daarom is het een interessante techniek.
Animatie: wat is aquathermie
Dat water is 's zomers een stuk warmer dan in de winter. In de zomer kun de warmte bijvoorbeeld uit een meer gehaald worden en in de grond opgeslagen worden. 's Winters kan het dan uit de grond worden gehaald en worden gebruikt om huizen of andere gebouwen te verwarmen. Andersom kun je 's winters koud water opslaan om in de zomer te gebruiken voor verkoeling.
Maar zelfs wanneer er in de winter ijs ligt, kun je uit het water onder het ijs genoeg energie halen om te gebruiken. Het vraagt alleen meer werk van de warmtepomp die aan het systeem is gekoppeld en de thermostaat in huis aanstuurt.

Hoe milieuvriendelijk is aquathermie?

In tegenstelling tot bij het verbranden van fossiele brandstoffen komt er bij aquathermie geen CO2 vrij. Er is wel stroom nodig om de temperatuur omhoog te krijgen. Als daarvoor vooral groene stroom wordt gebruikt, is er ook minder CO2-uitstoot. Door de inzet van aquathermie om gebouwen te koelen, zijn energievretende aircosystemen niet meer nodig.
De waterkwaliteit kan er ook op vooruitgaan als het water van bijvoorbeeld een meer wordt gebruikt voor aquathermie. Als de warmte 's zomers aan het water wordt onttrokken, is er minder kans op algengroei en botulisme.
Een mogelijk gevaar is wel dat de warmte wordt afgevoerd naar het oppervlaktewater als je het systeem gebruikt om je huis te koelen. Dat oppervlaktewater wordt warmer, en dat kan algengroei en botulisme in dat geval juist stimuleren.

Zijn er ook obstakels?

Er zijn zeker uitdagingen. Aquathermieprojecten krijg je niet zomaar van de grond, omdat er vaak veel partijen bij betrokken zijn. Je hebt bijvoorbeeld te maken met de eigenaar van het water, met bestuursorganen zoals provincies en gemeenten en met bewoners van woonwijken en dorpen.
Voor het vervoer van warmte via aquathermie moet een warmtenet worden aangelegd. Daar is veel tijd en geld voor nodig. Bezwaarprocedures kunnen in dat proces voor veel vertraging zorgen.
Weerman Gerrit Hiemstra verwarmt zijn eigen huis met water uit De Luts:
Aquathermie in de praktijk in Balk
De warmte is bovendien relatief laag van temperatuur. Wil je er gebruik van maken, dan zullen gebouwen op voorhand goed geïsoleerd moeten worden. En het is ook nog niet helemaal duidelijk wat aquathermie voor gevolgen heeft voor bijvoorbeeld het leven in het water. Daar wordt nog onderzoek naar gedaan.

Hoever zijn we in Fryslân met aquathermie?

Op een aantal plekken wordt het al gebruikt. Het gaat dan vaak om individuele woningeigenaars zoals Gerrit Hiemstra dus, of losse gebouwen. Zo zitten de medewerkers van de provincie in het Swettehûs in Leeuwarden - van waaruit veertig bruggen worden bediend - er warm bij door waterwarmte.
In totaal zijn er op dit moment 26 projecten op het gebied van aquathermie in ontwikkeling in Fryslân:
Om het naar een hoger niveau te tillen, heeft de provincie Fryslân een paar jaar geleden al de 'Missy Wetterwaarmte 2022-2025' opgesteld. Volgens die missie moeten er volgend jaar vijf projecten met aquathermie zijn gerealiseerd.
In 2030 zouden 60.000 Friese huizen en 10.000 bedrijfsgebouwen aangesloten moeten zijn op collectieve warmtesystemen met warmte uit oppervlaktewater.