Meststress houdt Gerrit de Boer in de greep: "We kunnen geen kant op"

Gerrit de Boer uit Britsum
Gerrit de Boer uit Britsum © Omrop Fryslân
Het is een crisis die bijna alle boeren in Fryslân raakt: de afzet van mest. Door het vervallen van derogatie moeten boeren zoveel mest afzetten, dat de prijzen door het dak gaan. Boerenorganisaties luiden de noodklok.
"Het is gewoon al jaren een politiek gestuntel", zegt veehouder Gerrit de Boer. Hij loopt door de gestalte van zijn boerderij in Britsum. Achterin haalt hij de mestput open voor het uitmesten. "Wij kunnen nu ook geen kant meer op en het gaat al tijden alle kanten op."
Gerrit de Boer heeft zo'n 100 koeien in Britsum. Door de derogatie moet hij 1.000 kuub mest afvoeren. De prijs daarvoor zit nu op ongeveer 32 euro per kuub. "Dus je kunt zelf wel uitrekenen dat het voor mij 32.000 euro per jaar wordt."
Friese boeren hebben last van 'meststress'
Naast dat bedrag moeten boeren kunstmest kopen om toch het leven in het land te houden.
"Het land moet mineralen hebben en die haal je normaal uit mest. Maar omdat we nu die mest moeten afvoeren, blijft het leven in het land achter. Dus het is zo scheef als wat, want de sector wil eigenlijk van kunstmest af."

Wat is derogatie?

'Derogatie' betekent een uitzondering op regelgeving, in dit geval op Europese regels.
De Europese Unie heeft verplichtingen voor landen op het gebied van mest. Alle landen mogen tot 170 kg stikstof per hectare uitrijden. Nederland en een aantal andere landen (Ierland en een deel van Duitsland) mochten jaren tot 250 kilo stikstof per hectare uitrijden.
Dat was het geval omdat het groeiseizoen in die landen langer en beter is dan bijvoorbeeld in Frankrijk (in verband met warmte en droogte). Er wordt meer gras van het land gehaald en dus moet er ook meer mest op om de grond gezond te houden. Die 60 kg stikstof vormde de derogatie.
De Europese Unie wil al jaren de derogatie schrappen, die om de vier jaar verlengd moet worden. Normaal gebeurde dat altijd, tot 2023. De derogatie wordt langzaam afgebouwd tot 2026. Dan zit Nederland weer op de 170 kg stikstof per hectare.
Er wordt al jaren over gesproken om de derogatie te schrappen. Dus hoe kan de stress in de sector zo groot zijn als je weet dat het eraan zit te komen?
Volgens Rene Otten van de Melkveehoudersvakbond is die stress logisch te verklaren: "Het lijkt alsof we het 'hadden kunnen weten', maar zo simpel ligt het niet. Er is politiek heel veel onduidelijk geweest over welke kant het nu op zou gaan."
Dit is het paard achter de wagen spannen.
Rene Otten, Nederlandse Melkveehoudersvakbond
"Je moet kijken naar de reden dat we überhaupt derogatie nodig hadden. De grond in Nederland moet veel mest hebben omdat we een lang groeiseizoen hebben. In Frankrijk hebben ze andere zomers en dus kun je ons beleid toch niet vergelijken? Dit is het paard achter de wagen spannen."
De stikstof die per hectare mag worden uitgereden
De stikstof die per hectare mag worden uitgereden © Omrop Fryslân
De oorzaak van het mestoverschot zijn de koeien zelf. Een rekensom zou dus leren dat je ook een aantal koeien weg kunt doen. Maar zo simpel ligt het niet, volgens Otten.

Koeien houden om rendabel te blijven

"Je zit al met bepaalde rendementen en leningen vast bij een bank. Je kunt als supermarkt ook niet de bakker- of slagersafdeling dichtdoen en in hetzelfde pand blijven zitten. Je kosten betalen met een afdeling minder is geen optie."
Otten krijgt bijval van Jan-Teade Kooistra van LTO Noord. "Deze crisis is erger dan stikstof. Het klinkt misschien stom, maar we weten toch nog te laat dat de derogatie wordt geschrapt. Je weet dat een gedoogregeling kan komen te vervallen, maar wij zijn als sector ook de kant opgestuurd van rendement."
Rene Otten van de Nederlandse Melkveehoudersvakbond
Rene Otten van de Nederlandse Melkveehoudersvakbond © Omrop Fryslân
Om een rendabel bedrijf te hebben, moet je namelijk gewoon koeien hebben, legt Kooistra uit. "Dus nu koeien wegdoen is geen optie, want je zit al vast aan die leningen. Dat is eigenlijk kiezen uit twee kwaden. Wil je afvoeren of wil je koeien kwijt?"
"Beide keren kan het ten koste gaan van het bedrijf. Dus maken boeren nu de rekensom hoe je hier toch het hoofd boven water kunt houden. Maar dat is heel moeilijk."

In de knel

Gerrit de Boer vult Otten en Kooistra aan. "Voor de rekensom hinderen de jaartallen niets. Ook niet of je het wel of niet weet. Als je tien jaar geleden wist dat de derogatie zou verdwijnen, hadden er toen al koeien weggemoeten. Dan plaatst jezelf buiten de markt en neemt je rendement af."
"Je had toen ook vaste lasten en je hebt ook gewoon een hypotheek die moet worden doorbetaald. Dus uiteindelijk zit je altijd in de knel."