Het Papiamentu heeft nu meer rechten dan het Fries: dit is hoe het zit

Bonêre
Inwoners van Bonaire op de feestdag Dag van de Vlag © ANP
Nederland heeft het Papiaments op Bonaire aangemeld bij de Raad van Europa in Straatsburg als officieel beschermde taal in het kader van het Europees Handvest voor regionale en minderheidstalen.
Het Papiamentu wordt voortaan - net als het Fries - beschermd volgens de artikelen van hoofdstuk drie van het Handvest. De andere minderheidstalen Limburgs, Nedersaksisch, Jiddisch en Sinti en Romanes hebben een minder vergaande vorm van bescherming volgens hoofdstuk twee van het verdrag.
Nederland heeft er nog lang over gedaan om het Papiaments officieel te erkennen. De eilandraad van Bonaire vroeg hier al om in 2009. Nederland wilde er toen nog niets van weten, omdat Bonaire niet in Europa ligt. Dat argument is inmiddels weerlegd door de Raad van Europa.
Het Handvest voor regionale en minderheidstalen is van toepassing voor het volledige grondgebied van Nederland en daar horen de zogenaamde BES-eilanden Bonaire, St. Eustatius en Saba ook bij. Een deel van het grondgebied uitsluiten van dit internationale verdrag is volgens de Raad van Europa niet toegestaan.

Steun in Fryslân

De Akademia Papiamentu van Bonaire en Papiamentu-organisatie SPLIKA hebben bij de aanvraag voor bescherming volgens het Handvest steun gezocht en gekregen in Fryslân. Er zijn bezoeken gebracht aan diverse drietalige scholen en het provinciaal bestuur en deskundigen uit Fryslân hebben ervaringen met het Handvest gedeeld en hierover gesproken op conferenties over het Papiamentu.
Volgens de gespecialiseerde jurist Bastiaan van der Velden zijn die goede banden met Friese organisaties zelfs essentieel geweest in het proces; de kleine groep Papiamentu-sprekers op Bonaire stond er niet alleen voor.
Papiamentudiske op it sympoasium yn Wolvegea
Papiamentu op het symposium in Wolvega © Omrop Fryslân
In het rechtsverkeer geeft Nederland de Papiamentu-sprekers op Bonaire meer rechten dan Friezen in Fryslân hebben. Papiamentu-verdachten of Papiamentu-sprekende procesdeelnemers hebben het recht om op de rechtbank van Kralendijk een juridische procedure volledig in het Papiamentu te doen. Voor een mogelijke procesdeelnemer die de taal niet kan verstaan, is in principe permanent een tolk aanwezig.
Op de Leeuwarder rechtbank is de situatie net andersom. Processen en procedures zijn aan het Zaailand normaliter in het Nederlands. Friestaligen hebben in principe wel het recht om Fries te spreken, maar in de praktijk valt dat wel eens tegen omdat niet alle medewerkers van de gefuseerde rechtbank Noord-Nederland het Fries verstaan.
In een eerste reactie wijst de Akademia Papiamentu van Bonaire er op dat Nederland nu een grote verantwoordelijkheid op zich neemt. Nederland heeft zichzelf nu verplicht om basisonderwijs in het Papiamentu mogelijk te maken en dat betekent dat daar ook genoeg geld, leermiddelen en onderwijzers moeten zijn om onderwijs in het Papiaments te verzorgen.

"Erkenning is startpunt"

Voorzitter Elsmarie Beukenboom van de Akademia Papiamentu ziet de erkenning van het Papiaments op haar eiland als een startpunt. Maatschappelijke organisaties, overheden en wetenschappers zullen de komende tijd met elkaar stappen moeten zetten om de positie van het Papiaments te verbeteren.
Volgens de Akademia Papiamentu staat de positie van de eigen taal onder druk sinds Bonaire een Nederlandse gemeente - officieel: openbaar lichaam - werd op 10 oktober 2010. Op aandringen van het ministerie van onderwijs in Den Haag werd in de jaren daarna het aantal uren Papiaments op school beperkt.
Elsemarie Beukenboom
Voorzitter Elsmarie Beukenboom van de Akademia Papiamentu © Omrop Fryslân, Onno Falkena
Tegelijkertijd nam het aantal inwoners van Bonaire flink toe. Het gaat onder andere om - in totaal - duizenden witte Nederlanders. In tegenstelling tot nieuwe immigranten uit Zuid-Amerika leren lang niet alle nieuwe inwoners uit Nederland Papiaments, waardoor de taal voor het gevoel van de oorspronkelijke bewoners onder druk staat.
Bonaire is in de praktijk eigenlijk een viertalig eiland, want naast Papiamentu en Nederlands wordt er ook veel Engels en Spaans gesproken. Het Papiamentu is van die vier talen de kleinste en het meest kwetsbaar en is sinds 2010 ook achteruitgegaan als je naar het percentage sprekers kijkt.

Levende taal

Tegelijkertijd gaat het om een zeer levende taal. Op de schoolpleinen van Kralendijk en Rincon wordt veel meer Papiamentu gesproken dan Nederlands. Papiamentu is de taal van de zeer levendige eilander politiek en ook de kranten en radiozenders van Bonaire gebruiken de taal van het volk.
Voor Bonaire is verder ook heel belangrijk dat er veel Papiaments wordt gesproken op de eilanden Curaçao en Aruba - beide een zelfstandig land in het koninkrijk - en ook dat je Papiaments kunt studeren op Korsou.