14 aangiftes tegen Woodbrookers in de maak, maar wie is strafbaar?

Behandelcentrum Woodbrookers in Kortehemmen
Behandelcentrum Woodbrookers in Kortehemmen © ProNews
Er wordt gewerkt aan in ieder geval 14 aangiftes tegen behandelcentrum Woodbrookers in Kortehemmen. Dit blijkt uit een rondgang van Omrop Fryslân.
Maar het aangifte doen tegen een jeugdzorginstelling is niet makkelijk.
De dossiers zijn niet compleet, communicatie met politie duurt lang en tegen wie doe je precies aangifte? Het zijn allemaal zaken waar de oud-cliënten van Woodbrookers nu tegenaan lopen omdat ze graag aangifte willen doen tegen het behandelcentrum of medewerkers daarvan.
Naar aanleiding van de misstanden op Woodbrookers, dat onder Jeugdhulp Fryslân valt, doen er in ieder geval 14 oud-cliënten aangifte.
Uit onderzoek van Omrop Fryslân blijkt dat er op dit moment 2 aangiftes liggen, maar dat nog 12 oud-cliënten een aangifte voorbereiden.

Kindermishandeling

Sinds de opening van Woodbrookers in 2010 was het gebruik van isolatie en pijnprikkels, zoals de bokspoot en arm- en voetklem, onderdeel van de werkwijze bij Woodbrookers. Daar zijn ze intussen mee opgehouden.
Achter de slagboom bij Woodbrookers
Achter de slagboom bij Woodbrookers © Omrop Fryslân
Advocate Chris Sent staat een oud-cliënt bij met het doen van aangifte. Volgens Sent zou dit vallen onder kindermishandeling, als het thuis zou gebeuren.
"Maar als dit gebeurt in een instelling voor jeugdzorg, zou het ineens geen mishandeling meer zijn. Ik denk dat je dit als ouder niet zou moeten proberen, maar hier noemen we het zorg. Daarom hebben we aangifte gedaan."
Hans du Prie, interim-bestuurder bij Jeugdhulp Fryslân, stelt dat het iedereen vrij staat aangifte te doen. Inhoudelijk is hem daar niets van bekend. Du Prie betreurt het dat ouders in zo'n relatie met de hulpverleners en de instelling zijn gekomen.
Du Prie stelt dat het gaat om zaken uit het verleden, een tijd die Jeugdhulp Fryslân graag achter zich wil laten, en dat er nu hard gewerkt wordt aan verbeteringen en nieuwe behandelinitiatieven. "Dat is werk in uitvoering." De dossiers waar om gevraagd werd zijn intussen verstrekt.
Alle negatieve berichtgeving legt veel druk op het personeel, stelt Du Prie. "Mensen voor wie ik sta. Zij bieden dagelijks begeleiding aan jongeren met zeer complexe problemen. Zij vinden dit heel erg lastig. Juist omdat zij echt hard werken aan de nieuwe initiatieven."
Er wordt ook contact gezocht met oud-cliënten. Die worden uitgenodigd om te praten over hun ervaringen en ook mee te denken. Zo hoopt Jeugdhulp Fryslân de zorg verder te verbeteren.
Maar het doen van aangifte tegen een jeugdzorginstelling is niet makkelijk, zo zeggen verschillende oud-cliënten. Een daarvan is Daisy de Jong, die eerder haar verhaal deed bij Omrop Fryslân.

Schade

Daisy was twaalf jaar toen ze bij Woodbrookers terecht kwam. In de vier jaar die ze daar heeft gezeten, had ze bijna elke dag te maken met een hardhandige aanpak door het personeel. Daardoor heeft ze mentale schade opgelopen.
Daisy de Jong
Daisy de Jong © Omrop Fryslân
Nu Daisy heeft besloten aangifte te doen, zegt ze er moedeloos van te worden. Het duurt voor haar gevoel lang om de correcte informatie en het volledige dossier boven water te krijgen bij Jeugdhulp Fryslân.
Ook in haar contact met de politie wordt tegen haar gezegd dat het nog wel even kan duren, voordat ze aangifte kan doen: "Ik voel me zo in de steek gelaten. Ik wil gewoon aangifte doen", zegt ze. Na een tijdje wachten kon ze vanochtend eindelijk haar verhaal doen aan de politie.
Niet alleen Daisy, maar ook de andere oud-cliënten lopen hier tegenaan. In een open brief richting Jeugdhulp Fryslân schrijven ze dat er mensen zijn die al anderhalf jaar wachten op hun dossiers. Als ze dan wel een dossier krijgen, missen regelmatig belangrijke delen.

Instelling of persoon

Na het verkrijgen van het volledige dossier moet worden gekeken of de aangifte wordt gericht op de instelling Jeugdhulp Fryslân of op personen.
Dat laatste kan lastig zijn omdat er veel verloop was met personeel bij Woodbrookers. Maar ook omdat bij 'assistentie', waarbij een bokspoot, arm- of voetklem werden gebruikt, altijd meerdere personen bij betrokken waren.
In de brief van de oud-cliënten staat dat zij ook de naam van de betrokken medewerkers hebben opgevraagd bij Jeugdhulp Fryslân, maar tot nu toe niets hebben ontvangen.
De toegang tot Woodbrookers
De toegang tot Woodbrookers © ANP
Een instelling vervolgen kan, zegt advocaat Bart Canoy: "Die kun je een geldboete geven. Dat gebeurt ook. Kijk maar naar grote bedrijven die vervolgd worden of bijvoorbeeld het Rembrandtmuseum in Amsterdam. Die heeft een aangifte gekregen in verband met discriminatie en belediging."
Advocaat Bart Canoy
Advocaat Bart Canoy © Omrop Fryslân
Mariëlle Bruning, hoogleraar Jeugdrecht, stelt dat een uitkomst kan zijn dat de strafrechter zich buigt over de zaak. "Daar kunnen straffen of maatregelen worden opgelegd. In een strafprocedure kan een slachtoffer ook als benadeelde partij een schadevergoeding (materieel en immaterieel) eisen."

Eerst een voorgesprek

Als de (oud-)kliint de informatie bij elkaar heeft, komt de politie in beeld. Maar voor de aangiftes tegen Woodbrookers heeft het Openbaar Ministerie voor een andere aanpak gekozen. Het houdt eerst informatieve gesprekken met de (oud-)cliënten.
"De gesprekken zijn bedoeld om helder te krijgen van welke incidenten de betrokkenen aangifte willen doen en of er sprake is van een vermoeden van een strafbaar feit of strafbare feiten. Alleen dan is er immers een rol weggelegd voor politie en justitie. Dit vergt een zorgvuldige afweging", zegt de woordvoerder.
Volgens het Openbaar Ministerie is daarvoor gekozen omdat dit een complexe zaak is en dat ze het doen van aangifte makkelijker willen maken voor de (oud-)cliënten.
Het behandelcentrum in Kortehemmen
Het behandelcentrum in Kortehemmen © ANP
"In deze zaak hebben we te maken met kwetsbare mensen. Dat maakt dat we het belangrijk vinden om het proces voor deze personen zo weinig mogelijk belastend te laten verlopen. Daarbij helpt vaak zo'n gesprek."

Wie is strafbaar?

Bruning kent geen vergelijkbare dingen. Het wordt volgens haar een interessant vraagstuk wat er gaat gebeuren met de aangiften. Strafrechtelijk kan het lastig zijn om het bewijs voor een strafbaar feit rond te krijgen, zegt ze.
"Er moet dan sprake zijn van causaal verband tussen de handeling of gedraging en de schade voor het slachtoffer. Een causaal verband is eerder aan te tonen tussen bijvoorbeeld een groepsleider die geweld pleegt tegen een jeugdige, dan tussen een instelling/leidinggevende die niet direct zelf handelt."
Bruning zegt dan ook dat zulke aangiftes nog niet eerder voorkomen zijn. "Ik ken geen vergelijkbare zaken op dit gebied. Er is alle aanleiding voor het OM om hier heel minutieus naar te kijken. Het is een overheidstaak om kinderen te beschermen tegen geweld. Het lijkt me evident dat de genoemde zaken onder geweld en kindermishandeling vallen."

Schaamte

Op 12 juni werd een rapport gepubliceerd door de Commissie Onderzoek naar Geweld in de Jeugdzorg. Daaruit bleek dat er sinds 1945 tot dat moment fysiek, psychisch en seksueel geweld voorkwam in de jeugdzorg.
Een bord bij Woodbrookers
Een bord bij Woodbrookers © Omrop Fryslân
Er is tot nu toe geen aangifte gedaan. Bruning: "Ik denk dat dit voor een belangrijk deel te verklaren is doordat tot de jaren tachtig-negentig van de vorige eeuw geweld tegen kinderen eigenlijk als normaal werd gezien, nodig om kinderen op te voeden. Dit is nu langzaam gewijzigd."
Een van de redenen is schaamte en schuldgevoel bij de slachtoffers. Ook speelt een machtsverhouding een grote rol, zegt Bruning.
"Vaak realiseren zij zich pas als volwassene dat het geweld onacceptabel was. Soms spelen dan ook verjaarstermijnen waardoor een strafbaar feit niet meer vervolgd kan worden. Deze verjaarstermijnen zijn bijvoorbeeld voor seksueel geweld in het afgelopen decennium aangepast zodat vervolging langer mogelijk blijft."