Pieter Jansen: de 17e eeuwse Workumer slaaf van een sultan in Algiers

In brief fan de Warkumer slaaf Pieter Jansen
Brief van Workumer Pieter Jansen © Omrop Fryslân, Klazina Hofstee
Een bijzondere vondst in het gemeentearchief van Súdwest-Fryslân: archiefmedewerker Ruby de Vries stuitte op een brief van Workumer Pieter Jansen, geschreven vanuit het Noord-Afrikaanse Algiers. Het is een noodkreet naar zijn moeder. Pieter is gegijzeld door zeerovers en dreigt slaaf van een sultan te worden.
De Vries (25) werkt in het archief De Tiid in Bolsward en vond verschillende stukken die te maken hebben met het verhaal van Pieter Jansen. De Workumer maakte een zeereis in het zuiden van Europa toen zijn schip werd geënterd door Barbarijse zeerrovers uit Noord-Afrika.
Ruby de Vries
Ruby de Vries in het archief © Omrop Fryslân, Klazina Hofstee
Het was niet ongebruikelijk in die tijd: met name kleine koopvaardijscheepjes werden regelmatig overvallen. De opvarenden werden dan gegijzeld en meegenomen naar Noord-Afrika. Als er geen losgeld werd betaald, gingen ze naar de slavenmarkt.
Jansen werd meegenomen naar Algiers en dreigde te worden verkocht als slaaf. Alleen geld kon hem redden. De brief naar zijn moeder is een verzoek om losgeld in te zamelen, zodat hij vrijgekocht kon worden.
"Want sij hebbe drie of vier weken langh alle dagen 200 slagen onder de poeten geven, soo dat ick hoop dat godt almagtygh en uytkomste sal gehoren te geven en dat in korte, het sij dan met vrijdom of anders met de dood."
(Fragment uit de brief van Pieter Jansen aan zijn moeder Ariaentie Cornelis in Workum)
Pieter had het zwaar. Hij werd mishandeld en wilde niets anders dan terug naar Workum. Moeder Ariaentie Cornelis zette alles op alles om haar zoon vrij te krijgen en begon geld in te zamelen.
In het archief vond De Vries een boekje met daarin alle donaties die Ariaentie heeft verzameld. En dat zijn er nogal wat. Het boekje staat helemaal vol geschreven met toezeggingen voor geld. Van schoolmeesters tot grietmannen, allemaal betaalden ze mee.
De brief fan Pieter Jansen
De brief van Pieter Jansen © Omrop Fryslân, Klazina Hofstee
Ariaentie Cornelis krijgt contact met Louis d'Azevedo, een ambassadeur uit Amsterdam die zal bemiddelen bij het vrij krijgen van Pieter Jansen. Afgesproken wordt dat Pieter geruild zal worden met een aantal Noord-Afrikaanse slaven die worden vastgehouden in Napels.
"Ick ondergeschrevenen belove tot lossinge van Pieter Jansen, slave tot Algiers, te geven twee silveren ducatons. Wirdum, den 1 augustus 1695. Cecilia van Humalda."
(Fragment uit het donatieboekje van de moeder van Pieter Jansen)
Alles lijkt goed te gaan. Maar, de Noord-Afrikanen blijven in Napels en komen niet vrij. De sultan van Algiers vertrouwt het niet meer en weigert Jansen te laten gaan.
Het laatste wat moeder Ariaentie hoort, is dat Pieter Jansen niet terugkomt naar Workum, omdat hij 'moros' is geworden. Wat dit betekent, wordt niet duidelijk. Is hij slaaf van de sultan geworden? Heeft hij zich bekeerd tot de islam?
De Vries kan hier geen antwoord op vinden in het archief. "Het is eigenlijk nog met raadsels omgeven", vertelt ze. Maar duidelijk is dat Jansen in Algiers blijft.
It boekje mei donaasjes
Het boekje met donaties © Omrop Fryslân, Klazina Hofstee
Het is geen verhaal met een goed einde. Toch is Ruby de Vries erg blij met de vondst van de brief en het donatieboekje. "Meestal vind je politieke stukken van bestuurders die ergens over schrijven, maar niet een handgeschreven brief van de persoon zelf. Dat is heel bijzonder."
Hoe het leven van de Workumer slaaf Pieter Jansen er verder uit heeft gezien? We zullen het nooit weten.
Buro de Vries zoekt het uit! Mooie documentaires, interessante gasten en verrassende gesprekken. Buro de Vries gaat gemoedelijk de diepte in. Met veel aandacht voor natuur, cultuur en geschiedenis. De deuren van het Bureau zijn zondag open van 11.00 tot 13.00 uur. Zondagavond om 21.00 uur wordt het programma herhaald.