Friese roodbonte koeien van uitsterven gered: "Het is echt een icoon"

Durk Durksz en Jaring Brunia
Durk Durksz en Jaring Brunia © Omrop Fryslân
De Friese roodbonte koe is van uitsterven gered. De cijfers van 2023 laten een flinke groei zien. De roodbonte gaat van 17 in 1990 naar meer dan 800 exemplaren vandaag de dag. Toch zijn er nog zorgen. Daarom is een eerste fokcentrum in Fryslân geopend.
"Dit is waar je al die jaren voor aan het werk bent", zegt Jaring Brunia, terwijl hij op zijn erf in Raerd in de richting van zijn stal loopt. Boven de deur hangt een wit bord met de zwarte letters: 'Erkend Fokcentrum'.
Twee roodbonte koeien wachten achter de deur op Brunia. "Dit is zo'n icoon in de Friese boerenwereld. Het is niet te geloven dat we die bijna kwijt waren."
Friese roodbonte koeien van uitsterven gered
Brunia heeft de laatste jaren ingezet op de roodbonte koeien. Van de stichting Fries Roodbont Vee heeft hij nu het predicaat fokcentrum gekregen. Hij is daarmee de eerste in Fryslân. "Het is niet eens een grote prijs hoor, maar het is meer de erkenning."
Brunia stopt met lopen in het midden van het voerpad. Hij staat in een stal vol jongvee. "Het zijn er een stuk of 50. Hier staan er nu al meer dan in de jaren '90 in heel Nederland. Kun je nagaan."
Aantal Friese roodbonte koeien door de jaren heen
Aantal Friese roodbonte koeien door de jaren heen © Omrop Fryslân
In de jaren '90 waren er nog maar 17 roodbonte koeien. De koe stond officieel op een lijst met beschermde dieren en leek uit te sterven. De roodbonte koeien hadden een grote concurrent gekregen uit Amerika, de Holsteiner. Die kon goed tegen krachtvoer en gaf meer melk.
Boeren zetten steeds meer in op de Holsteiner. Dat terwijl de roodbonte al sinds het begin van de landbouw met Fryslân is verbonden. Het beest heeft een lange geschiedenis.

Kansen voor de roodbonte koe

"Wij wilden die koeien redden", zegt Durk Durksz. Hij is voorzitter van de stichting Roodbont Fries Vee, dat in de jaren '90 werd opgericht. Durksz staat op de boerderij van Brunia met een grote glimlach als hij over de cijfers van 2023 praat. "Wij zitten nu met de meest recente telling op 839 koeien. Dat is toch geweldig."
Durk Durksz van de stichting Roodbont Fries Vee
Durk Durksz van de stichting Roodbont Fries Vee © Omrop Fryslân
De stichting heeft vooral de laatste jaren de koe onder de aandacht gebracht. Ieder jaar hebben zij het zaad van een andere stier gebruikt om de populatie in stand te houden. Daarnaast doen ze ook onderzoek naar een nieuw verdienmodel voor de roodbonte koe." Je ziet dat er met de extensivering in de landbouw kansen liggen voor de roodbonte", zegt Durksz.
"Boeren hebben meer land en kunnen bijvoorbeeld kruidenrijk grasland inrichten. Daar gaat de roodbonte goed op. We moeten een beetje terug naar de basis van het boeren en daardoor komt deze koe ook weer in beeld."
Jaring Brunia
Jaring Brunia © Omrop Fryslân
Toch zijn er nog veel stappen te zetten, zeggen Brunia en Durksz. Om een gezonde populatie te krijgen, zijn er 5.000 koeien nodig. "Maar dat is waar we naartoe willen groeien", zegt Brunia.
"Je ziet nu ook al steeds meer dat het bij andere boeren begint te leven. Gewone gangbare bedrijven nemen ook een paar voor de hobby erbij en dan neemt het aantal al flink toe."

"Nog een eind te gaan"

Durksz denkt dat er mogelijkheden liggen. "Door die andere manier van boeren, komen er opties om roodbonte te houden. Dat zou geweldig zijn, want dit icoon mag niet verloren gaan. Maar als je ziet dat er nog meer dan 4.000 bij moeten voor een gezonde populatie, is er nog een eind te gaan."