Wandelen over het Ziltepad: de weg naar een andere wereld met een duurzame toekomst

Zef Hemel
Zef Hemel © Omrop Fryslân
Je zou het niet snel denken, maar wandelen is echt een radicale activiteit, een bewegingsvorm die een heel andere wereld opent. Dat stelt Zef Hemel, hoogleraar 'revitalisering stad en platteland'. Hij is ervan overtuigd dat we alleen door te wandelen tot een duurzame maatschappij kunnen komen.
Dat zegt de hoogleraar in de FryslânDOK 'It smelle paad'. In deze documentaire wordt gekeken of het landschap van Noord-Nederland misschien een perfecte plek is voor een lange pelgrimsroute.
Immers: een leeg en soms ruig land, waar ruimte en stilte te vinden zijn zoals nergens anders in Nederland. Bovendien ligt er een netwerk van kleine kerkjes waar pelgrims zich kunnen bezinnen en waar ze kunnen slapen.
Kijk hier naar de FryslânDOK 'It smelle paad':
Dat besef van die verbinding tussen kerken, landschap en wandelen bracht de Stichting Alde Fryske Tsjerken en de Stichting Oude Groninger Kerken ertoe om te onderzoeken of er niet een mogelijkheid is om al die kerkjes met elkaar te verbinden. Zo kan er een lange pelgrimsroute komen, van Noord-Holland via Fryslân naar het oosten van Groningen toe.
Het 'Ziltepad' werd de route gedoopt, omdat het pad langs het kustgebied loopt waar zout en zoet water elkaar raken. Afgelopen herfst is begonnen met een pilotproject waarin een deel van het toekomstige Ziltepad gelopen werd door maar liefst 500 'proefwandelaars'.
It smelle paad wordt uitgezonden door NPO2 op zaterdag 9 december om 15.30 uur en op zondag 10 december bij Omrop Fryslân om 17.00 uur.
Wandelaars in het Hogeland
Wandelaars in het Hogeland © Omrop Fryslân
Het proeftraject liep vanaf Eastrum via Lauwersoog naar Vierhuizen en Hornhuizen in Groningen. En aan de animo voor deze pilot te zien, is er veel belangstelling voor zo'n pelgrimsroute.
Wandelaars konden van de ene naar de andere plek lopen of een rondje maken met start en finish in hetzelfde dorp. Eten en slapen in het dorp of een kerk behoorde ook tot de mogelijkheden.
Beide organiserende stichtingen hopen op deze manier een impuls te geven aan het zogenaamde 'bezinningstoerisme', maar hopen bovendien dat de kerkjes in de dorpen op deze manier een mooie nieuwe functie krijgen en een belangrijke plek in de maatschappij kunnen behouden.
It Ziltepad rint lâns 'de ruige randen van het noorden'
Het Ziltepad loopt langs 'de ruige randen van het Noorden' © Omrop Fryslân
Voor dit idee krijgen ze alle lof toegezwaaid van Zef Hemel. Hij is verbonden aan de Rijksuniversiteit Groningen en bekleedt daar de Abe Bonnema-leerstoel. Hemel zal vijf jaar lang op zoek gaan naar nieuwe verhalen voor Noord-Nederland, die deze regio moeten helpen om de toekomst vorm te geven.
De hoogleraar heeft zich voorgenomen om dat zoeken vooral wandelend te doen. Sinds hij vorig jaar begonnen is met zijn onderzoek loopt hij enkele dagen per week door Fryslân, Groningen en Drenthe. Soms alleen, maar vaak in gezelschap van mensen met wie hij ideeën kan uitwisselen.
de tsjerke fan Vierhuizen
De kerk van Vierhuizen © Omrop Fryslân
Hemel is verslingerd geraakt aan het wandelen. Niet alleen omdat het goed is voor zijn fysieke en mentale gezondheid. Hij is ervan overtuigd geraakt dat wandelen cruciaal is voor ons voortbestaan.
"Omdat we alleen wandelend de verbinding voelen met de grond en het landschap waar we ons doorheen bewegen. En die verbinding is nodig voor een duurzame toekomst", stelt Hemel.
Kuierje by de Lauwersmar del
Wandelen langs het Lauwersmeer © Omrop Fryslân
"Je krijgt weer echt gevoel voor geschiedenis als je door het landschap wandelt", zegt Hemel. "Heel gek is dat. Het emotioneert, die geschiedenis, als je door het landschap loopt."
Volgens de hoogleraar spelen kerken daarin een belangrijke rol. "Daar zoek ik wel houvast. Niet omdat ik religieus wil worden, maar als bestudeerder van de toekomst wil ik weten welke antwoorden religies verzinnen."
Kuierders
Wandelaars © Omrop Fryslân
Maar Zef Hemel gelooft vooral in het wandelen. "Rondom dat lopen zit een heel andere wereld, die heel anders in elkaar zit dan de wereld van snelheid en moderniteit. Het landschap kan niet zonder dat lopen, anders wordt het een soort kijklandschap", zegt hij.
"Maar als je je er echt doorheen beweegt in dat trage tempo, dan wordt het landschap weer dramatisch en krijgt het betekenis. Dan wordt het iets dat je vervult en krijg je een heel andere waardenstelling, van waaruit je dat landschap kunt opbouwen."
Zijn stelling is dat je dan bij een duurzame toekomst uitkomt. "Die andere route via economie en hogesnelheid, daarmee kom je niet bij duurzaamheid. Maar met wandelen wel."