Ophef op Ameland onthult geheimen Sunneklaas: "Deel van traditie afgebroken"

Oude beelden van Sunneklaas op Ameland
Oude beelden van Sunneklaas op Ameland © Omrop Fryslân
Nog nooit heeft het Sunneklaasfeest op Ameland zozeer in de belangstelling gestaan als dit jaar. De ophef van de afgelopen dagen zorgt ervoor dat de geheimen van het feest langzaam maar zeker worden onthuld.
Een cameraploeg van de omroep PowNed kwam naar het feest op het eiland. Dat resulteerde in geweld, achtervolgingen en aangiftes. De ophef die is ontstaan, roept al dagenlang veel reacties op. Ook over het politieoptreden en het feest zelf.
Dat is jammer, vindt VVV-directeur Marjan Bosscha, maar Ameland blijft volgens haar een gastvrij eiland. Of het een negatieve invloed heeft op het imago van het eiland, durft ze niet te zeggen.
"Laat ik vooropstellen dat het geweld dat we gezien hebben in de beelden door ons absoluut afgekeurd wordt. Het doet ook afbreuk aan het mooie feest dat we gevierd hebben de afgelopen dagen."
Het centrum van Nes is autovrij tijdens Sunneklaas
Het centrum van Nes is autovrij tijdens Sunneklaas © Omrop Fryslân
Ze hoopt dat het voorval geen negatieve invloed heeft op hoe er naar het eiland wordt gekeken. "Wij zijn een gastvrij eiland en altijd geweest. Al meer dan honderd jaar. Datzelfde geldt voor dat feest dat al meer dan honderd jaar bestaat en dat kan prima naast elkaar."
Als Amelander heeft ze een mooi feest beleefd. "Gelukkig wel. En eventueel vrouwonvriendelijke elementen speelden geen rol, want anders zou ik niet naar het feest zijn gegaan."
Kijk hier naar een reportage van Omrop Fryslân uit 1996 over Sunneklaas:
Omrop Fryslân deed in 1996 verslag van Sunneklaas
Raadsleden van de gemeente Ameland willen maandag vragen stellen over de ophef rondom het Sunneklaasfeest en de verslaggevers van PowNed. Zo vindt Rudolf Teuben van Ameland '82 dat de traditie wordt bedreigd.
"We staan op alle voorpagina's. Daarmee is een deel van de traditie afgebroken. Ons feest wordt geweld aangedaan. De eilander gemeenschap had altijd voor ogen om in openbare bijeenkomsten of richting de media er niet over te praten. Persoonlijk vind ik dat we nu die grens voorbij zijn en dat is hartstikke jammer."
Oude beelden van Sunneklaas
Alde bylden fan Sunneklaas © Omrop Fryslân
De sfeer op het eiland was strak bij het feest. "Dat merk je wel", zegt Teuben. "Ook wij als groep Sunneklazen kwamen onderweg een camera tegen en dan sta je op scherp."
Hij vindt dat Sunneklaas vanwege het cultuurhistorische aspect alleen voor en door Amelanders moet blijven. "Wij koesteren dat feest als geen ander. Door dit soort ontwikkelingen, zoals media-aandacht, komt er mogelijk veel meer publiek op af. Niet dat dat nou heel vervelend is of zo, maar de achtergrond van het feest staat dat eigenlijk niet toe. Het heeft te maken met mystiek en herkenning. Dat lukt niet wanneer iemand van buitenaf daaraan mee wil doen."
Teuben wil niet inhoudelijk ingaan op de vragen die hij gaat stellen bij de raadscommissie.
Volgens traditiedeskundige Ineke Strouken van het Meertens Instituut is het Sunneklaasfeest een onschuldige vorm van Sinterklaasfeestvieren met veel theater. Ze is zelf als onderzoeker op het eiland geweest.
Het is wel eens uit de hand gelopen, maar dat is een hele tijd geleden.
Traditiedeskundige Ineke Strouken
"Mannen verkleden zich en in het donker voeren ze schijngevechten uit en doen ze toneelstukjes. Vrouwen kruipen met vriendinnen en kinderen bij elkaar in een huisje en dat is allemaal heel gezellig. En als je dan jong bent, ga je proberen naar een ander huis te komen. En dan word je gepakt en het is juist het leuke dat je je ook een beetje verzet. Ik heb nooit meegemaakt dat het uit de hand liep. Het is wel eens uit de hand gelopen, maar dat is een hele tijd geleden."

Geen camera's

Strouken heeft wel begrip voor de Amelanders, dat ze één feest willen hebben voor zichzelf, nadat ze het hele jaar toeristen hebben gehad. "En het feest is niet leuk als daar allemaal mensen met camera's bij zijn. Dat doorbreekt het intieme. Dit is heel belangrijk voor de gemeenschapszin en de identiteit van Ameland."
Sunneklaas yn de jierren '60
Sunneklaas in de jaren '60 © Omrop Fryslân
"Op Texel hebben ze er een toeristisch product van gemaakt. Ga daar dan naartoe. Daar ben je als toerist heel erg welkom. Ze vieren er hetzelfde feest, maar dan wat kleurrijker. De mannen voeren overal binnen toneelstukjes op."
Strouken denkt dat er iets is misgegaan in de communicatie met PowNed. Als onderzoeker had ze respect voor het feit dat Amelanders het met elkaar willen vieren. "Als je daar met geweld naartoe gaat om mooie tv te maken, dan weet ik het niet. Ik ben er altijd met zeer veel warmte ontvangen."

Jus op de stamppot

Ze denkt dat lokale tradities het leuk maken om hier te wonen. "Het is de jus op de stamppot. Het maakt het leven kleurrijk. Er zijn heel veel lokale tradities en daar moet je met respect mee omgaan. Als we allemaal dezelfde tradities zouden omarmen en uitvoeren, dan zou het hier wel heel erg saai worden."

Omrop Fryslân en Sunneklaas

Omrop Fryslân-verslaggever Onno Falkena was in 2018 op Ameland om met een cameraman verslag te doen van het Sunneklaasfeest. Al direct bij aankomst werd hij opgebeld door de toenmalige burgemeester met de vraag wat de bedoeling was.
"Ik heb verteld dat we voor wat sfeerbeelden kwamen. Nadat we hadden uitgelegd dat we met de laatste boot terug zouden gaan en niet van plan waren om de nacht op het eiland door te brengen, was de spanning eraf. Ik ben nog steeds welkom op Ameland."
De PowNed-verslaggevers zijn kritisch op het optreden en de uitlatingen van de politie en volgens de redactie van PowNed kwam de politie niet eerder in actie, nadat er contact is gezocht met de minister van Justitie en Veiligheid.
De politie zegt echter dat de minister niet betrokken is geweest bij de besluitvorming van de politie op de avond. Het optreden wordt nog verder onderzocht.
Het gaat om verantwoordelijkheid, ook van de journalisten zelf.
Politiewoordvoerder Anne Kok
Over de persvrijheid zegt woordvoerder Anne Kok: "Journalisten moeten hun werk kunnen doen. Maar het gaat om verantwoordelijkheid, ook van de journalisten zelf. De context waarin dit conflict plaatsvond is op dit moment nog onvoldoende duidelijk."
Politiewoordvoerder Anne Kok
Politiewoordvoerder Anne Kok © Omrop Fryslân
Ze wijst erop dat de agenten wel direct hebben gehandeld, persoonsgegevens hebben vastgelegd van beide partijen. "De collega's zijn direct aan de slag gegaan om de onveiligheidsgevoelens van de journalisten te verhelpen. Ze hebben meegeholpen om ze van het eiland te halen. Het belangrijkste was om de rust terug te brengen. Wat er op de beelden te zien is is heftig en impactvol, maar het gaat wel om de context. Daar doen we onderzoek naar."
De recherche spreekt betrokkenen en getuigen en bekijkt beelden van beide partijen. Beide partijen hebben inmiddels aangifte gedaan. De politie vraagt ook nog om beelden die mensen eventueel hebben, ook van voor het incident met de aanrijding.