Heeft Wijnjewoude de oplossing voor de stikstofcrisis? Wageningen University ziet perspectief

Feehâlder Catharinus Bouma fan Wynjewâld
Veehouder Catharinus Bouma uit Wijnjewoude © Omrop Fryslân
Een plan van 26 boeren in de regio Wijnjewoude krijgt bijval van Wageningen University & Research (WUR). De universiteit rekende een idee van een nieuwe stalvloer en een vergister door en ziet dat de stikstofuitstoot erg daalt.
"Dit is voor ons eindelijk toekomstperspectief", zegt Tjerk Sinnema. Hij is projectleider van de Friese Drieslag, zoals het plan wordt genoemd. "We hebben hiermee meteen drie stappen gezet op het gebied van stikstof, klimaat en energieneutraliteit. Nu er een wetenschappelijke basis voor ligt, kunnen we verder."

Het plan

In Wijnjewoude willen boeren werken met andere stalvloeren en een vergister. Nu liggen er nog roosters in de stal waar de koeien op lopen. De mest van de koeien komt dan in de put te liggen.
Heeft Wijnjewoude de oplossing voor de stikstofcrisis?
Maar de roosters worden vervangen door een vloer die schoon wordt geschoven. De mest wordt dan in een opslagruimte geplaatst en eens in de vier dagen uitgereden naar een vergister. Daar wordt de stikstof voor het grootste deel uit de mest gehaald. De stikstofarme mest gaat na twintig dagen terug naar de boer en dan kan het weiland er weer mee bemest worden.
Tjerk Sinnema, projektlieder fan de Friese Drieslag
Tjerk Sinnema, projectleider van de Friese Drieslag © Omrop Fryslân
Wynjewoude Enerzjy Neutraal (WEN) is al jaren bezig om het dorp gasvrij te maken. Een van de ideeën is om daarvoor een vergister te bouwen. Zo ontstond ook het plan om de boeren te helpen met het stikstofprobleem. Maar daarvoor moesten de plannen over de vloer worden doorgerekend door Wageningen.

Positieve onderzoeksresultaten

"Dit ziet er goed uit", zegt Nico Verdoes van de WUR tijdens een toelichting op het provinciehuis. Het rapport wordt overhandigd aan gedeputeerde Femke Wiersma en wethouder van Opsterland Durk Durksz.
Verdoes: "Wij hebben een gemiddelde genomen van de bedrijven. Je hebt het dan over boeren met ongeveer 100 koeien. Je hebt verschillende scenario's, maar gemiddeld genomen kun je zeggen dat de ammoniakuitstoot met 46 procent naar beneden gaat. Dat komt omdat je de mest snel uit de stal haalt."
Daar komt normaal gesproken de emissie vrij. "Die speelt de landbouw zo parten. Het gaat dus niet eens zeer om de vergister zelf, maar meer om het feit dat je de mest snel uit de stal haalt. Deze wijze zorgt ervoor dat de methaan uit de kelders gehaald wordt en daar komt normaliter veel uitstoot vrij. Nu haal je de mest dagelijks eruit en dat haalt de uitstoot naar beneden."
Deputearre Femke Wiersma mei it rapport
Gedeputeerde Femke Wiersma met het rapport © Omrop Fryslân
Toch liggen er ook grote opgaven. Het plan is om de vergister in het buurtschap Lyts Groningen (Opsterland) te plaatsen en daar zijn de bewoners het niet mee eens. In een raadsvergadering in januari kwam het tot een protest.
"Als die centrale mestvergister zo belangrijk is voor heel Fryslân, is dit dan wel de beste plek?", vroegen verschillende bewoners zich toen af.
"Maar we kunnen die onrust wegnemen", zegt voorzitter Pieter de Kroon van WEN. "Er zijn drie officiële rapporten en die geven aan dat er geen overlast is. Dus dat moet goed komen."
We hebben nu wetenschappelijk bewijs dat het kan werken.
Tjerk Sinnema, projectleider De Friese Drieslag
De gemeente en provincie moeten besluiten nemen over de vergister, maar volgens Sinnema is het rapport van de WUR een grote opsteker. "We hebben nu wetenschappelijk bewijs dat het kan werken. We willen ook met de mensen in de buurtschappen om tafel, want we willen niet tot overlast zijn. Maar als je dan ziet dat het plan wel kan werken, heb je een poot om op te staan."

Drie crises in één slag oplossen

De Friese Drieslag kiest ervoor om de mest met vrachtwagens te laten vervoeren. "We kunnen niet met een pijp of een leiding werken", zegt Sinnema. "Je bent dan niet flexibel meer. Stel de boer houdt meer of minder koeien, of stopt volledig, dan kan die leiding minder goed werken."
"Om de overlast te beperken, willen we maar eens in de vier dagen de mest rijden. Maar als je ziet dat je hier drie crises in één slag mee oplost, dan heeft het grote voordelen."
Tjerk Sinnema en Catharinus Bouma
Tjerk Sinnema en Catharinus Bouma © Omrop Fryslân
Naast de opgaven met omwonenden liggen er ook uitdagingen op het gebied van de vergister zelf. Zo zijn vergisters de laatste tijd in het nieuws omdat er te veel amfetamine in zit door het natuurlijk proces van vergisting.
Volgens WEN is dat geen probleem. "Wij gaan alleen voor mest", zegt Sinnema. "De andere vergisters gebruiken andere middelen en dus weet je dan niet wat er precies in gaat. Ook willen we elke afvoer monsteren. Je zit er bovenop en dus weet je wat je hebt. Daarnaast gaat het naar de boeren zelf terug en dus werk je vervuiling tegen."

Voor de toekomst

Doel is om een vergister te bouwen, maar dat is voor de gemiddelde veehouder moeilijk te betalen. Daarom willen 26 boeren samenwerken om een vergister te bouwen, waar ze allemaal gebruik van kunnen maken.
"Voor ons wordt het dan betaalbaar", zegt veehouder Catharinus Bouma. Hij heeft 120 koeien op de boerderij in Wijnjewoude en is een van de boeren die meewerkt aan het project. Aan de rand van het dorp ligt Natura 2000-gebied Het Wijnjeterper Schar.
"Mijn zoon wil de boerderij overnemen en dus zijn we al jaren bezig om toekomstbestendig te werken. Deze steun geeft ons vertrouwen en perspectief."
Hier moet geld van de provincie of het Rijk komen, want anders is dit voor boeren niet te betalen.
Tjerk Sinnema
De nieuwe vloer kost 150.000 euro voor boeren. Het is een investering die de boer niet terugverdient en dus doet Sinnema een oproep aan de politiek. "Hier moet geld van de provincie of het Rijk komen, want anders is dit voor boeren niet te betalen."
Provincie Fryslân werkt mee aan het project en ziet zelf ook kansen. "De derogatie gaat eraf en dus moeten boeren in de toekomst werken aan het afzetten van mest", zegt gedeputeerde Femke Wiersma. "Daar is dit een goede oplossing voor. Innovatie zal ons redden en daar is dit een voorbeeld van. Dus laten we dit met elkaar onderzoeken."
LTO Noord is blij met de resultaten. "Je ziet dat dit voor het gemiddelde en gewone bedrijf ineens veel oplossingen biedt", laat voorzitter Dirk Bruins weten. "We weten dat er veel hobbels zijn te nemen, maar dat is ook iets om gezamenlijk aan te trekken."

Trots op het dorp

"Wij zijn hier trots op", zegt wethouder Durk Durksz van de gemeente Opsterland. "Dat de energiecoöperatie deze stappen zet in de afgelopen jaren. Dit dorp zelf is ook geweldig, want er zijn 400 leden die meedoen. Er zijn natuurlijk ook kritische geluiden, maar daar komen we wel uit. Daarvan ben ik overtuigd."
Toch is het nog de vraag wanneer de vergister gebouwd kan worden. De komende periode buigt de gemeente Opsterland zich over de vergunning. "We gaan ervan uit dat we in 2024 de vergunning rond hebben en in 2025 kunnen draaien", zegt Sinnema.