Koopavonden verdwijnen uit het Friese straatbeeld: "Eigenlijk is het zo goed als klaar"

Donkere straten: in St.-Annaparochie is geen koopavond meer
Donkere straten: in St.-Annaparochie is geen koopavond meer © Omrop Fryslân, Johanna Brinkman
Donkere straten, dichte winkels en bijna geen mens meer buiten. In kleinere dorpen is hij al verdwenen: de koopavond. Lokale ondernemers worstelen ermee, blijkt uit een rondgang.
In veel gevallen wegen de opbrengsten niet meer op tegen de kosten die de koopavonden vragen.
Akkrum heeft sinds de coronaperiode geen koopavond meer, vertelt Veroni Veldstra. Ze is bestuurslid van de verenigde ondernemers Akkrum-Nes.
"Het is opgehouden op de vrijdag toen corona kwam. En sinds die tijd is alles dicht gebleven. De bakker, de kaaswinkel, boekhandel en de opticien. Alles blijft dicht."
Koopavonden verdwijnen uit veel Friese dorpen
De situatie is in Wommels hetzelfde. "Eigenlijk is het zo goed als klaar", zegt Grietje van der Velde over de koopavond. Ze heeft een warenhuis in het dorp. "Voor de coronatijd was het ook al te bespeuren dat het winkelgedrag anders werd", zegt ze.

Koopmomenten verschuiven

"De koopavonden werden minder en na de lockdowns zijn we niet meer open geweest." Volgens haar delen mensen hun koopmomenten anders in. "Het verschuift, over andere dagdelen. Na corona is dat meer naar de donderdag, vrijdag en het weekend gegaan."
De sector van de verkoop, de retail, heeft het al lang moeilijk. Het minimumloon is omhoog gegaan en de personeelskosten zijn toegenomen. Daarnaast lopen de kosten op door hogere huren en energieprijzen.
Krystguod yn 'e winkel
Krystguod yn 'e winkel © Omrop Fryslân
Voor ondernemers die door corona uitstel hadden van het betalen van belasting, is de schuld bijna niet meer op te brengen.
Consumenten gaan door de huidige inflatie voorzichtiger om met hun geld. Het gemak van het online winkelen maakt daarbij de noodzaak om naar een fysieke winkel te gaan minder hoog, zeker 's avonds.

Supermarkten

Op de vrijdagavond is het nu stil in de winkelstraat van St.-Annaparochie. Na de zomer hebben de laatste ondernemers besloten om niet meer open te gaan.
Yn 'e tsiiswinkel
Yn 'e tsiiswinkel © Omrop Fryslân
De zware coronatijd is volgens John Ynema niet de enige factor waardoor koopavonden voor winkels niet meer uit kunnen.
"De supermarkten zijn iedere avond open. Ik wil niet de vinger daar gelijk op leggen, maar je kunt nu te kust en te keur winkelen. Dus het speciale van de koopavond is er nu wat af."
Ynema heeft zelf een eetcafé in de winkelstraat van St.-Annaparochie en is voorzitter van de ondernemersvereniging. "Alleen de supermarkten, drogist en horeca zijn open. Op zichzelf is dat wel jammer. Maar als het terugloopt, kan ik de ondernemers ook wel begrijpen."
Ik zag het niet meer zitten.
Akke van Dijk is al langer geleden gestopt met de koopavond
Akke van Dijk is tien jaar geleden al gestopt met de koopavond van haar 'winkeltsy'. "Ik zag de verandering toen al. De mensen wilden thuis zijn en televisie kijken. En op zaterdag kwamen ze wel weer."
Uit solidariteit met haar collega-ondernemers is ze nog twee jaar open geweest, maar daarna was het klaar. "Want ik zag het niet meer zitten."
Ondernemer Akke van Dijk uit St.-Annaparochie
Ondernemer Akke van Dijk uit St.-Annaparochie © Omrop Fryslân, Johanna Brinkman
Personeelstekort zorgt er ook voor dat de koopavond in bijvoorbeeld Stiens onder druk staat.
Niet alle ondernemers doen eraan mee, zegt Renze Broekens als voorzitter van de ondernemersvereniging. "Het personeelsaspect heeft invloed op de zelfstandigen om het iedere avond te kunnen bemannen."

Geen personeel

Ondernemer Niels Gruter ziet de personeelskrapte in Wolvega, al wordt er volgens hem niet makkelijk over de problemen gesproken.
"Het is een gevoelig onderwerp. Je hebt een winkel om open te zijn op het moment dat de klant je zoekt, maar je hebt ook nog een thuissituatie als ondernemer. Als er ook een gezin bij komt kijken, dan is het helemaal een uitdaging."
Sommige ondernemers hebben het in Wolvega moeilijk door de terugbetalingsregeling na corona en zijn daardoor ook niet open.
Toch is Gruter van mening dat er een eenheid nodig is, omdat er nu wisselend met de koopavond wordt omgegaan. Daar zullen volgens Gruter de komende tijd in Wolvega nog gesprekken over worden gevoerd.
Alien Wijnstok
Alien Wijnstok © Omrop Fryslân, Johanna Brinkman
Toch zijn er ook plaatsen waar het op de koopavond juist wel bruist, zoals in Gorredijk. De juwelierszaak van Alien Wijnstok en haar man is altijd op vrijdagavond open. "Je kunt het niet maken om dicht te gaan, want mensen komen anders voor niets en dan komen ze niet weer."

Iedereen doet mee

Baukje van der Vugt zit zo'n anderhalf jaar met haar delicatessenwinkel in Gorredijk. Voor haar is de koopavond geen discussie geweest.
"Natuurlijk zijn er wel eens avonden bij dat ik denk: ik ben blij dat ik er zelf sta en niet een heel dure kracht", zegt Van der Vugt. Maar dicht gaat ze niet.
Klanten op de koopavond in Gorredijk
Klanten op de koopavond in Gorredijk © Omrop Fryslân, Johanna Brinkman
De groep ondernemers in Gorredijk probeert het wel zover te krijgen dat iedereen meedoet. "Want hoe meer winkels er openblijven, hoe beter het is. Ik geloof dat het in Gorredijk wel goed gaat, dus daar zijn we best trots op", zegt Wijnstok.
In Stiens blijven ze dat ook zo lang mogelijk proberen. "Het is gewoon moeilijk om 's avonds mensen uit de stoel vandaan te krijgen, helemaal voor een dorp als Stiens", zegt Broekens. " Maar we zullen niet snel zeggen: we schaffen het af."