Filmwereld en Friese taal kunnen elkaar helpen, zegt filmkenner Joris Hoebe

Joris Hoebe © Omrop Fryslân

Netflix en andere streamingdiensten bieden een geweldige kans voor Friese films en series. "Als wij het Fries levend willen houden, dan is film een ideale drager", zegt Joris Hoebe.

Hoebe is oprichter van CineNord (voor filmtalent en -productie) en is verbonden aan het Europese film- en medianetwerk Screen Talent Europe. Hij kijkt al jaren met grote interesse naar ontwikkelingen in de filmwereld.

"Een van de belangrijkste ontwikkelingen is dat de hele wereld nu films en series kijkt in allerlei verschillende talen, met dank aan Netflix en andere streamers. Kijk naar het Koreaans, het Frans, het Noors. Mensen komen veel eerder in aanraking met iets anders dan het Engels."

Daardoor is de drempel om film of televisie in het Fries te kijken ook lager geworden. "Eerder werd er altijd gezegd: er is geen publiek voor, waarom zouden we investeren?" Dat argument gaat volgens Hoebe nu niet meer op.

© Lucas Kemper

Hoebe - geboren en getogen in Poppenwier - is zoon van twee 'importfriezen', zoals hij het zelf omschrijft. "We spraken thuis geen Fries, al voelde het wel altijd als een soort 'memmetaal'. Maar omdat ik als Hollander werd bestempeld, ging ik me tegen het Fries keren. Ik besloot om juist geen Fries te spreken."

Na de middelbare school veranderde dat, ook al woonde hij toen buiten Fryslân. "In m'n tienerjaren wilde ik weg uit Fryslân. In Amsterdam kwam het Friese gevoel terug. We gingen kaatsen of spraken Fries met vrienden die ook Fries 'om utens' waren. Daar juist wel. Het Fries-zijn zit zó diep in je. Je herkent elkaar. Het is een soort gezamenlijk gevoel."

Vanaf dat moment is het Fries de taal geworden waar ik me voor wil inzetten.
Joris Hoebe over een fragment in Zomergasten

Het was een fragment uit een documentaire van Pieter Verhoeff, die Hettinga twee jaar lang volgde. "Dat was voor mij zo'n bijzonder moment, zo'n mooi podium voor het Fries, zo mooi voorgedragen door Hettinga. Toen zag ik in dat het Fries iets heel bijzonders is, vanaf dat moment is het Fries de taal geworden waar ik me voor wil inzetten."

Er wordt op dit moment gewerkt aan een nieuwe Bestjoersôfspraak Fryske Taal en Kultuer (BFTK). Die moet elke vier jaar opnieuw opgesteld worden. In de BFTK worden ambities en plannen vastgelegd op het gebied van de Friese taal en cultuur.

Uit verschillende hoeken zijn voorstellen ingediend, zoals uit de cultuursector, rechtspraak en onderwijs. Omrop Fryslân laat in deze serie bekende en onbekende mensen aan het woord over de toekomst van het Fries.

Een andere belangrijke periode was het Culturele Hoofdstadjaar, 2018. "In eerste instantie werd ik door NHL Stenden benaderd om les te geven in Leeuwarden. Toen ontdekte ik de provincie opnieuw. Ondertussen was er ook financiering van de provincie gekomen voor een film- en mediaplatform. Dat was ook een wens van mij en dat is New Noardic Wave geworden."

"Om echt een impact te maken op de filmindustrie, vond ik dat ik in het 'heitelân' moest zijn. Dus in 2018 zijn we hier gaan wonen."

© Omrop Fryslân, Wytse Vellinga

Hoebe pleit voor een onafhankelijk Fries film- en audiovisueel fonds. Hij wijst erop dat landen als Duitsland, Denemarken en Ierland wel zulke fondsen hebben en daarmee films in 'kleinere talen' steunen, maar Nederland niet. Er is wel een Nederlands Filmfonds, alleen gaat het grootste deel van dat geld naar Amsterdam.

"Dat filmfonds en de NPO zijn de twee grootste financiers van films en series in Nederland", zegt Hoebe. "Je zou ze verantwoordelijk moeten maken om in het Fries projecten te maken, want het Fries is een rijkstaal, net als het Nederlands. Ze moeten daarop beleid gaan maken."

Genoeg ideeën en talent

Hoebe heeft er echter niet veel vertrouwen in dat dat snel gaat gebeuren. "Daarom vind ik dat we een eigen fonds op moeten richten. Dan kunnen we de voorwaarden scheppen om films te maken over verhalen en thema's die wij belangrijk vinden. In het Fries en alle varianten die in de provincie worden gesproken."

Want de ideeën en het talent zijn hier wel, daar is Hoebe van overtuigd. "En dan is er ook nog heel veel filmtalent dat niet meer in Friesland woont. Ze zijn naar de Randstad verhuisd, omdat daar het geld zit. We moeten ze de mogelijkheid geven om zich ook hier te ontwikkelen en hun ideeën te realiseren."

Het ligt ook veel beter in het gehoor.
Hoebe vindt het Fries mooier klinken dan het Nederlands

De Friese taal is volgens Hoebe te mooi om te laten liggen. "Het Fries heeft echt een eigen geluid. Het is veel zachter en zangeriger dan het Nederlands. Het ligt ook veel beter in het gehoor. Bovendien is het praktisch, omdat het zo dicht bij het Engels ligt. Daardoor spreek je denk ik ook een grote groep Engelstaligen aan."

Meer investeren in de Friestalige filmindustrie is volgens Hoebe niet alleen goed voor de producties, maar ook voor de taal zelf. "Als we het Fries levend willen houden en de hele wereld over willen laten gaan, dan is film een ideale drager. Het is het waard om daarin te investeren."

"Er wordt ook geld gestoken in zaken die minder zichtbaar zijn - denk aan ambtsstukken in het Fries. Als je dat geld investeert in audiovisuele producties kun je de hele wereld bereiken."