Complexe problemen en de schuld van de media: Friese wetenschapper analyseert winst PVV

Geert Wilders staat de media te woord © ANP

Wat mensen online en op televisie zagen, heeft invloed gehad in het stemhokje. Dat zegt politicoloog Alyt Damstra. "Als het iedere dag over migratie gaat, worden die zorgen een heel stuk groter."

Damstra is als wetenschapper verbonden aan de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR). Ze is nu bezig met een onderzoek naar media en de democratie.

"Het is een spannende tijd", zegt ze. "We weten nog niet wat voor kabinet we krijgen. En dat maakt best veel uit voor ons werk, want we proberen aansluiting te vinden bij de mensen die onze rapporten lezen."

Alyt Damstra © Jan Bensliman

De grootste partij is nu die van Geert Wilders. De media hebben zeker een rol gespeeld in zijn overwinning, maar je kunt ze er niet de schuld van geven, zegt Damstra.

"Het was de keuze van de VVD om het kabinet te laten vallen over de asielinstroom. Dat was het startpunt van een campagne over immigratie."

Migratie en klimaat

"Het thema migratie speelt wel bij het volk", zegt Damstra, "en dat moet je ook echt serieus nemen, maar wat er speelt wordt ook beïnvloed door wat mensen horen. Het ging in de media heel veel over migratie, en bijna niet over klimaat."

Media bepalen niet wat mensen denken, maar wel waarover ze denken, zo is de theorie. "Media spelen een grote rol, als mensen bepalen wat ze belangrijk vinden. Mensen hebben in hun eigen omgeving niet altijd met alles te maken."

Een verslaggever in Den Haag © ANP

Daar komt bij dat migratie een overkoepelend campagnethema werd, zegt Damstra. Het tekort aan woningen, de druk op de zorg, de klassen die te vol zitten, geldkrapte bij uitkeringsinstanties: alles kon opgelost worden als de asielinstroom omlaag zou gaan.

Aantrekkelijk en overzichtelijk

"Het is een heel aantrekkelijk verhaal, omdat het zo overzichtelijk is. Er is een hele duidelijke oorzaak, en als je maar aan die knop draait, dan komt er ruimte op al die dossiers. Ik denk niet dat het echt waar is, maar het klinkt wel mooi."

"De problemen zijn zo onvoorstelbaar ingewikkeld: woningen, het gebruik van ruimte in Nederland, het klimaat. Als je die zaken serieus wilt aanpakken, dan zijn er offers nodig. Daar zitten de mensen niet op te wachten. Dit is dan veel aantrekkelijker."

Geert Wilders © ANP

Dat kiezers de onmogelijkheden in de programma's niet ziet, betekent volgens Damstra niet dat ze dom zijn. "Het is de verantwoordelijkheid van de politiek om het eerlijke verhaal te vertellen, en haalbare alternatieven voor te stellen."

"Als we kritisch kijken naar wat ik nu maar even de populistische varianten van de verkiezingsprogramma's noem, dan zijn die niet altijd uitvoerbaar. Maar daar kan de kiezer niets aan doen. Die is op zoek naar oplossingen voor zijn problemen."

"Als jij geen woning kunt vinden, of als je niet weet of je het einde van de maand nog wel haalt, dan maak je je geen zorgen over het klimaat. Daar komt pas ruimte voor als de rest in orde is. Maar tegelijkertijd moeten we wel vooruitkijken, want als er helemaal geen ruimte komt, dan krijgen we pas echt problemen."

© ANP

Damstra roept politici van alle partijen op om meer rekening te houden met de lange termijn. "Dat is in heel veel dossiers een probleem."

"Politiek wordt bepaald door de 'waan van de dag', en snel scoren. Lange termijn is in de politiek vier jaar: dat is heel kort. En dan heb je ook nog de dynamiek van de media. Dat is pas echt 'waan van de dag'. Maar veel problemen lossen we niet op van vandaag op morgen."

Demonstraties

Op meerdere plekken in het land worden ondertussen bijeenkomsten gehouden van mensen die zich zorgen maken over de verkiezingsuitslag. In Leeuwarden stonden dit weekend meer dan honderd mensen met een lichtje onder de Oldehove.

Lichtjesprotest in Leeuwarden © AS Media

"Ik maar me zorgen dat we elkaar niet meer begrijpen. Dat we ons niet meer kunnen verplaatsen in de ander", zegt Damstra.

"Maar ik zeg dit als burger, en niet als wetenschapper. Ik denk dat we veel dezelfde verlangens hebben: een leven met 'bestaanszekerheid', om dat woord maar eens te gebruiken. Een mooie wereld voor onze kinderen."

Damstra denkt dat er nog volop overeenkomsten zijn. "Daar moeten we elkaar in vinden. Want de werkelijkheden die mensen zien, liggen nu ver uit elkaar. Dat vind ik spannend. Ik hoop dat we elkaar kunnen bereiken, dat we niet van elkaar wegdrijven."