Friese politiek zet komende jaren in op landbouw, woningbouw en de Lelylijn

Presentatie coalitieakkoord in Firdgum © Omrop Fryslân, Willem Vermeltfoort
Gedeputeerde Staten zetten de komende vier jaar in op landbouw, woningbouw en mobiliteit. Dat staat in het coalitieakkoord dat donderdag aan Provinciale Staten is overhandigd.
De presentatie van het nieuwe coalitieakkoord, waar de BBB, CDA, ChristenUnie en de FNP aan hebben gewerkt, was donderdag in Firdgum. Dat was niet zomaar: het politieke zwaartepunt zal zich de komende jaren verplaatsen naar het platteland.
De landbouw wordt een van de belangrijkste onderwerpen in het nieuwe bestuursakkoord. De provincie wil de boeren tegemoetkomen en zal de ambities niet 'bij-plussen', zoals dat in het akkoord omschreven wordt. Daarmee bedoelt ze dat van het reduceren van stikstof een niet nog grotere prioriteit wordt gemaakt. Ook worden er in principe geen boeren onteigend.

Inzetten op 2035

De provincie moet zich aan de 'wet stikstofreductie en natuurverbetering' houden, maar vliegt de uitvoering minder hard aan. Zo wil het nieuwe college van Gedeputeerde Staten in 2035 de stikstof gereduceerd hebben, maar dan op een wijze die past bij de boeren. Er was veel te doen om de deadline van 2035. "We willen de boeren de ruimte geven", zegt BBB-fractievoorzitter Abel Kooistra.
Het nieuwe college wil niet meewerken aan de gedwongen uitkoop van boeren. Het wil het 'vrijwillige spoor' volgen als het om de uitkoop van boeren gaat. De stikstofruimte die daarbij vrijkomt, zou dan in Fryslân moeten blijven.

PAS-melders

Daarnaast willen ze zou snel mogelijk een legalisatie van de PAS-melders. Dat zijn boeren die een gedoogconstructie kregen voor het meer uitstoten van stikstof, maar daarin door de rechter teruggefloten zijn. Ze zitten sinds het begin van de stikstofcrisis in de knel.
Verder staat in het coalitieakkoord dat Gedeputeerde Staten zich zullen inzetten om geld te krijgen van het Rijk om de doelen voor landbouw, natuur, water en bodem te halen. Daarnaast zal de productie en consumptie van Friese producten gestimuleerd worden, wordt er extra ingezet om weidevogels te beschermen en wordt geprobeerd de biodiversiteit te bevorderen.
Veel aandacht voor boeren in het nieuwe coalitieakkoord © ANP
Opvallend is dat mobiliteit een groot punt is in het coalitieakkoord. "Mobiliteit is belangrijk", zegt kandidaat-gedeputeerde Matthijs de Vries van ChristenUnie. "Wij willen met maatwerk meer mensen in het openbaar vervoer zetten. Daarnaast willen we doorgaan met de Lelylijn en doen we er nog een miljoen extra bij voor de komende vier jaar."

Woningbouw

De provincie ruimt ook veel tijd in voor woningbouw. "Daar willen we op inzetten", zegt kandidaat-gedeputeerde Sijbe Knol van de FNP. "Maar dan wel proportioneel. Bij het opschalen van de woningbouw, moeten we het Friese karakter in ogenschouw houden. Dus geen grootschalige Vinex wijken."
Toch blijft de vraag hoe het te combineren is met de plannen voor landbouw en natuur. "Er zijn meer opties dan bouwen op landbouwgrond. Nu gaan we niet over waar wordt gebouwd, maar we willen gemeenten die ruimte wel geven. Dan kunnen we er goed naar kijken", zegt Knol.
De FNP kijkt kritisch naar de Lelylijn, maar kan er wel mee leven dat de spoorlijn toch in het coalitieakkoord staat. "Ons grootste bezwaar was het Deltaplan voor het Noorden met massale woningbouw. Daar zal je het provinciale bestuur niet meer over horen. We moeten nu gewoon het startbesluit van het Rijk in 2024 afwachten. Daar kun je als provincie maar het beste bij zijn."

Fryslân fietsprovincie

Verder wordt in het coalitieakkoord de ambitie uitgesproken om van Fryslân de fietsprovincie van Nederland te maken. Het nieuwe college wil bovendien het Rijk aanspreken op zijn verantwoordelijkheden wat betreft de rijksinfrastructuur in Fryslân. "Incidenten zoals met het aquaduct in de A7 tussen Joure en Sneek en bij de hefbrug van de pier bij Holwert mogen niet meer voorkomen", valt te lezen.
Zandzakken op de A7 tussen Sneek en Joure, dit mag dus niet nog eens gebeuren © Omrop Fryslân

Geen 'wolfvrije' ambitie

Het college had nog wel een probleem in de onderhandelingen: de BBB wil het liefst geen wolf in Fryslân, terwijl de FNP die wat meer de ruimte wilde geven omdat het beest een beschermde status heeft.
In tegenstelling tot Drenthe staat in het Friese bestuursakkoord geen ambitie om de provincie 'wolfvrij' te maken. "We hebben geen speciale aandacht besteed aan de wolf", zegt Gedeputeerde Matthijs de Vries van de ChristenUnie. Dat ligt nu bij het Rijk en in Europa. Wij kunnen er van alles over schrijven, maar dat komt op ons af."
Dat is inderdaad het geval, want De Vries krijgt naast openbaar vervoer en infrastructuur ook natuur in zijn portefeuille.
Het volledige bestuursakkoord is hier te vinden.
In totaal zal er voor 175 miljoen euro extra geïnvesteerd worden. Gedeputeerde Staten zullen daarvoor geld uit de vrije reserve gebruiken. Met de gewone begroting redden ze het niet. De insteek is om niet te bezuinigen en de lasten niet te verzwaren.

Terug naar 'ruim voldoende'

Volgens gedeputeerde van Financiën Eke Folkters (BBB) moet het 'weerstandsvermogen van Fryslân' weer terug naar het oude niveau. "Waar de financiële situatie van ruim voldoende naar voldoende is gegaan, daar moeten we nu weer naar die vorige situatie."
Fryske polityk set kommende jierren yn op lânbou, wentebou en Lelyline
Ondanks dat de focus ligt op een ruim pallet aan onderwerpen, hoeft er volgens Folkerts niet te worden bezuinigd. Ook niet op cultuur, de sector die niet in het rijtje hoge prioriteiten staat. "Van die extra 175 miljoen gaat ook een deel naar cultuur", zegt Folkerts. "Waarom de PvdA dan uit de onderhandelingen stapte? Die wilde dat er nog meer die kant op ging."
Folkerts benadrukt dat er aan het extra investeren wel een eindtijd zit. "Je kan dat niet blijven verlengen. Net als vakantiegeld. Dat krijg je na mei niet nog een keer in juni."