Emoties lopen hoog op in Fries parlement tijdens fel spoeddebat over mislukte formatie

Maarten Goudzwaard (JA21) interrumpeert Klaas Zwart van de Partij van de Arbeid © Omrop Fryslân
Het Friese parlement hield woensdag een fel spoeddebat over de geklapte formatie van vorige week. De PvdA trok vorige week dinsdagmorgen onverwacht de stekker uit de formatie met CDA, ChristenUnie en BBB, nadat de partij op maandagavond nog akkoord ging.
De PvdA kreeg daarom in de Staten veel kritiek. BBB-fractievoorzitter Abel Kooistra is er nog steeds niet over te spreken dat de PvdA de politieke verkering met een app-bericht uitmaakte. Hij noemde die handelwijze bij het spoeddebat "onjuist, onbetrouwbaar en onverantwoordelijk".
Fractievoorzitter Abel Kooistra (BBB) © Hoge Noorden / Jacob van Essen
Klaas Zwart noemde die woordkeuze in zijn reactie jammer. "Wij hebben als PvdA altijd onze prioriteiten aangegeven, maar we hebben aan het eind van het proces niet goed gehandeld. Wij hadden maandagavond gelijk moeten zeggen dat we niet met het resultaat uit de voeten konden."

Emoties

De felle reacties verklaarde hij door de emoties die altijd ook een rol spelen in een formatieproces. "We voelden die maandag een bepaalde druk om akkoord te gaan, om er samen uit te komen. Maar dat hadden we niet moeten doen. Formeren is mensenwerk, dat blijkt maar weer."
Het spoeddebat was aangevraagd door D66 met steun van de meeste andere oppositiepartijen. Zij vroegen de formerende partijen om het coalitieakkoord van BBB, PvdA, CDA en ChristenUnie openbaar te maken, zodat alle 43 Statenleden over dezelfde informatie beschikken.
Maar in die opzet slaagden ze niet. "Met de formateur hebben we afgesproken om alles wat aan tafel besproken is 'sub rosa' te houden", zei fractievoorzitter Abel Kooistra.

Conceptakkoord

"Dat akkoord bestaat niet meer", was de reactie van CDA'er Friso Douwstra. "Het wordt hoog tijd dat er een nieuwe coalitie komt, dan hebben we een akkoord dat we met iedereen kunnen delen." Het conceptakkoord met de PvdA is vorige week wel gedeeld met de FNP en de VVD in het kader van de extra informatieronde.
CDA-fractievoorzitter Friso Douwstra © Hoge Noorden / Jacob van Essen
Het gevolg daarvan is dat tweederde van de Staten het akkoord heeft en alleen de oppositiepartijen niet. "Dat is een scheve informatiepositie", zegt Charda Kuipers van GroenLinks. "Aan het begin van de formatie is ons transparantie beloofd. Daarvan zie ik weinig terug."
Delen van het coalitieakkoord van vorige week worden nu gebruikt als 'basis' voor het nieuw te schrijven akkoord voor de coalitie van BBB, FNP, CDA en ChristenUnie. "Wat goed is, kun je gebruiken. Dat hoef je niet weer opnieuw te doen", zegt fractievoorzitter Sijbe Knol van de FNP.
We hebben echt het gevoel dat we dingen kunnen inbrengen en dat daarover valt te praten.
Sijbe Knol, fractievoorzitter van de FNP
"Maar verder is het zeker niet zo dat wij zomaar tekenen. We hadden natuurlijk een informatieachterstand, maar na de eerste onderhandelingen onder leiding van Chris Stoffer hebben we echt het gevoel dat we zaken kunnen inbrengen en dat daarover valt te praten."
Is de FNP dan niet, zoals de PvdA, bang voor pijnlijke bezuinigingen op zaken die de partij belangrijk vindt, zoals cultuur en natuur? "Er is de komende tijd minder geld beschikbaar bij de provincie, dat is nu eenmaal zo. Wij zullen vast wat offertjes moeten brengen, maar mensen kunnen erop rekenen dat we opkomen voor de zaken die wij belangrijk vinden."
Fractievoorzitter Sijbe Knol van de FNP © Omrop Fryslân
De formatie staat onder tijdsdruk, want de vier partijen willen graag klaar zijn voor het zomerreces begint. 19 juli geldt als deadline, want dan is waarschijnlijk de laatste bijeenkomst van Provinciale Staten voor de zomervakantie.
Voor de Friese VVD zijn de druiven zuur. Afgelopen voorjaar vond de VVD het teleurstellend dat de partij niet mocht aanschuiven bij de formatie. Afgelopen vrijdag werd de partij voor de tweede keer teleurgesteld en dat deed nog veel meer pijn.
Statenlid Eric ter Keurs begrijpt nog steeds niet waarom de keuze op de FNP viel. "Voor mijn gevoel zat ik bij die tweede informatieronde in een slechte film."

Verwondering

Naar zijn idee staat de VVD inhoudelijk een stuk dichter bij het gesloten conceptcoalitieakkoord dan de FNP. "De ontgoocheling en de verbijstering was bij ons groot na het telefoontje van Chris Stoffer."
Ter Keurs zegt dat hij zich nu wil voorbereiden op een 'constructieve én kritische' oppositie in de Friese Staten. "Het was nodig om vandaag alle boosheid en frustratie te uiten. Dat geeft lucht. Maar nu moeten we ons weer richten op het besturen van Fryslân, want daarvoor hebben de mensen ons gekozen."