Waddendebat in Den Haag: tal van punten op tafel, maar zegt het kabinet wat toe?

De Waddenzee bij Koehool © ANP
In Den Haag is woensdag een belangrijk commissiedebat over het Waddengebied. Het gaat met name over een 'Uitvoeringsprogramma', dat alle betrokken overheden begin dit jaar hopen vast te stellen om het Waddengebied te beschermen.
Op korte termijn moet het kabinet knopen doorhakken over het Wad. Daar speelt van alles: onenigheid over stroomkabels, een dichtslikkende vaargeul en een teruggang van vogels. Veel onderwerpen kunnen op de agenda komen in het debat, maar de vraag is natuurlijk of het kabinet toezeggingen doet.
Waddendebat in Den Haag
Voor Fryslân is het een debat van belang, daarom reizen er ook verschillende bestuurders en organisaties naar Den Haag. De ministers Mark Harbers van Infrastructuur en Waterstaat en minister Christianne van der Wal van Natuur en Stikstof zijn er namens het kabinet.
In september stemde deze minister nog niet in met het concept Uitvoeringsprogramma Waddengebied omdat er nog verschillende 'aandachtspunten' waren.

Het geld in de Waddenregio

Een daarvan is het financieren na 2026, als het Waddenfonds stopt als financiële regeling van de gemeenschappelijke Waddenprovincies. Het Rijk en de regio zouden daar de mogelijkheden voor bespreken.
Daarmee hangt onder andere de toekomst van de Waddenacademie samen. Tot 2026 krijgt het alle jaren nog 1,1 miljoen uit het Waddenfonds, maar dat houdt dus op te bestaan. Dat terwijl de Waddenacademie wel een 'onafhankelijk kennisregisseur' moet worden.
Ministers Harbers en Van der Wal zijn bij het commissiedebat © ANP
Verder liggen er ook een aantal dilemma's: bijvoorbeeld landbouw versus natuur bij overgangen tussen zoet en zout water, maar ook de Waddennatuur versus de bereikbaarheid en leefbaarheid in het Waddengebied.

Windparken

Een van de onderwerpen op tafel is de kabelkwestie op het Wad. Het Programma Aansluiting Wind op Zee (PAWOZ) moet onderzoeken welke routes het beste zijn om stroom van windparken op zee aan te sluiten in de Eemshaven.
Het kabinet hoopt dat er dit jaar verder gewerkt kan worden aan een Milieueffectrapportage en Integrale Effectenanalyse. Dat moet duidelijk maken wat de gevolgen zijn van het aanleggen van kabels en leidingen door het Wad.

Vaarkwesties

Ook de bereikbaarheid van de Waddeneilanden staat op de agenda. Er is al wel besloten dat de veerdiensten niet gedecentraliseerd worden naar de provincie. Dat zou niet genoeg meerwaarde hebben, terwijl het wel kosten en risico's voor Fryslân zou opleveren.
Een grote kwestie is nog wel de vaargeulproblematiek in de richting van Ameland, dat haar weerslag heeft op het vervoer van Warenborg. Baggeren botst met natuurregels, maar zonder het baggeren komt de bevaarbaarheid op termijn in gevaar.
De veerboot tussen Holwerd en Ameland © ANP
Er zullen niet meteen afvaarten zijn, maar er zijn wel zorgen op de lange termijn. In de tweede helft van dit jaar moet er een advies komen over de bereikbaarheid van Ameland.
Dit jaar moet er ook worden besloten over de hoofdvaarweg Boontjes, tussen Kornwerderzand en Harlingen. Havenbedrijven zijn bang dat het uitbaggeren stopt, maar dat zou grote gevolgen hebben voor de economie. Bovendien zou het verbreden van de sluis bij Kornwerderzand weggegooid geld zijn.

Beleidskader Van der Wal

Minister Van der Wal werkt aan een 'Integraal Beleidskader Natuur Waddenzee', onderdeel van het Uitvoeringsprogramma.
De Friese Kamerleden Tjeerd de Groot en Harry Bevers hebben er met een motie op aangedrongen om die op te stellen met de natuur als hoofddoel, maar met oog voor de leefbaarheid en draagvlak. Mensen moeten daar ook in de toekomst wonen, werken, en kunnen recreëren, zo is het idee.
Een zeegrasveld © Omrop Fryslân
Het Beleidskader is nodig omdat de natuur onder druk staat, Het gaat niet goed met de Waddenzeenatuur. Het aantal vogels en vissen neemt af, grote zeegrasvelden zijn verdwenen. De natuur en economie zijn uit balans, concludeerde Van der Wal.
Van der Wal werkt via drie sporen aan het versterken van de natuur. Met de Programmatische Aanpak Grote Wateren (het verbeteren van de dynamiek en waterkwaliteit), door de komst van de Beheerautoriteit Waddenzee (betere en integrale samenwerking in het beheer) en het Natura 2000-beheerplan Waddenzee (om soorten in stand te houden).

Optelsom van gebruik

Er zijn sterke aanwijzingen dat de juiste optelsom van de verschillende vormen van gebruik ervoor zorgen dat het misgaat met het Wad. Met het Beleidskader moeten ecologie en economie meer in evenwicht komen.
De minister zet onder andere wetgeving in, op het gebied van water en visserij. Het moet duidelijk maken welke activiteiten mogelijk zijn voor ondernemers en gebruikers van de Waddenzee.

Geen rechten voor het Wad

Van der Wal heeft ook onderzocht of de Waddenzee rechten kan krijgen, bijvoorbeeld in de Grondwet, Dat gebeurt bijvoorbeeld in Nieuw-Zeeland, Canada en Ecuador met natuurgebieden.
Maar volgens de minister zijn die voorbeelden moeilijk te vergelijken met Nederland en is het lastig vast te stellen of het echt een betere bescherming oplevert.
De natuur, de economie en de recreant: Allemaal op het Wad te vinden © ANP
Bovendien heeft het Wad met de Natura 2000-en UNESCO Werelderfgoedstatus al bescherming genoeg, vindt de minister. Zij heeft laten weten niet voorstander te zijn, een rechtsstatus zou te 'symbolisch' zijn.

Nog geen verklaring

Eind november was er al een regeringsconferentie tussen Nederland, Duitsland en Denemarken over de bescherming van de Waddenzee, waarvoor minister Van der Wal naar Duitsland vertrok. De bedoeling was om een 'Verklaring van Willemshaven' te tekenen, maar dat gebeurde uiteindelijk niet omdat de Deense regering nog demissionair was.
Er is wel toegezegd verder te werken aan de bescherming van vogels, het onderzoeken van klimaatveranderingseffecten, de windparken en de veiligheid in de scheepvaart.