Dialoog tussen dader en slachtoffer is 'een typisch Friese gedachte'

Simon Vuyk met de Bianchi Herstelrecht Courant © Omrop Fryslân
Een typisch Friese gedachte: zo noemt misdaadverslaggever Simon Vuyk het principe van het 'herstelrecht'. In het kort: conflicten niet uitvechten voor de rechter, maar naar elkaar toe gaan om het uit te praten.
De Harlinger Vuyk kwam zelf in de jaren 80 met het 'herstelrecht' in aanraking door professor Herman Bianchi, die als criminoloog verbonden was aan de Vrije Universiteit in Amsterdam. "Het gaat erom dat er een dialoog is tussen dader en slachtoffer."
Dat is de korte uitleg.
Voor de langere uitleg moeten we terug naar de overtuiging van Bianchi zelf. Hij verzette zich tegen het fenomeen gevangenisstraf, omdat dat volgens hem niets anders is dan kwaad met kwaad bestrijden. Bianchi was groot voorstander van een dialoog tussen dader en slachtoffer.
Om de gedachte van het 'herstelrecht' uit te dragen is er een speciale Bianchi Herstelrecht Courant. Vuyk overhandigde vrijdag de derde editie daarvan aan Ingrid Spijkers, hoofdredacteur van Omrop Fryslân. "Het is een gratis krant met als doel om mensen op een laagdrempelige manier kennis te laten maken met herstelrecht."
"Wat gebeurt er als je twee mensen bij elkaar brengt en de gelegenheid geeft om samen verder te kunnen met hun leven", is een vraag die Vuyk centraal staat "Niet als vrienden, maar probeer samen het probleem op te lossen." Het gaat meer om voldoening van het slachtoffer dan om de straf voor de dader.
In het strafrecht gaat het anders. "Daar heb je politie, justitie, rechtszaken. Iedereen staat ver uit elkaar, tegenover elkaar." Het slachtoffer heeft in het strafrecht bijna geen rol, alleen die van getuige. "Het herstelrecht brengt mensen juist samen."

Geen vervanging van het strafrecht

Het betekent niet dat een dader van een misdrijf geen straf moet krijgen. Het 'herstelrecht' is ook geen vervanging van het strafrecht, legt Vuyk uit. "Het is onderdeel van het strafrecht. In een strafproces kan een rechter bijvoorbeeld zeggen dat de twee mensen, dader en slachtoffer, elkaar eerst moeten ontmoeten. Niet een de rechtszaal, maar in een veilige kamer onder goede begeleiding. Ook na een gevangenisstraf kun je herstelrecht uitoefenen. Het is een aanvulling op het strafrecht."
Als je ervoor openstaat, dan leidt dat altijd tot succes.
Simon Vuyk
Belangrijk is dat het allemaal op vrijwillige basis is: als het slachtoffer óf de dader het niet wil, dan gebeurt het ook niet. "Dat is het prachtige van het systeem", vindt Vuyk. "Er wordt eerst op een professionele manier uitgezocht of partijen ervoor openstaan. Als dat het geval is, dan wordt het onder deskundige begeleiding uitgevoerd. Er zit geen risico aan."
Vuyk is er wel van overtuigd dat het werkt. "Als je ervoor openstaat om niet alleen de negatieve kant van elkaar te zien, dan leidt dat altijd tot succes. Altijd beter dan ervoor."
In de Bianchi Herstelrecht Stichting zitten veel Friezen. Daar heeft Vuyk een verklaring voor: Bianchi had zelfs een tweede huis in Lollum. "Hij kwam hier al sinds de jaren 80 en hij heeft hier veel vrienden."

'Typisch Fries'

Maar belangrijker nog: het principe is volgens Vuyk een echte Friese gedachte. "De kern is: als je een conflict met elkaar hebt - bijvoorbeeld een burenruzie - dan kun je dat uitvechten voor de rechter, maar je kunt het ook uitpraten. Dat fenomeen vind ik van nature heel veel in Fryslân terug."