Rini van Dam schrijft boek over zelfdoding van haar man en dochter

Rini van Dam © Omrop Fryslân, Simone Scheffer
Zelfdoding is erg zwaar voor nabestaanden. Waarom? Wat had ik kunnen doen? Wat heb ik niet gezien? De vragen blijven, net als verdriet, boosheid en machteloosheid. Het overkwam Rini van Dam uit Sneek twee keer.
In 1981 beëindigt haar man IJpe zijn leven. Op een donderdag. Tien jaar later haar dochter Sannison. Ze is nog maar 16 jaar. Ook op een donderdag. Rini vertelt haar verhaal in het boek Donderdagen. Over wat dit met je leven doet, hoe de worsteling met jezelf is, de overleden liefste en kinderen, maar ook de omgeving.
Het boek Donderdagen © Rini van Dam
Rini van Dam is 32 jaar als ze na en jarenlange dreiging uiteindelijk haar man verliest. Hij maakt een einde aan zijn leven. Vaak dreigde hij ermee, hij was ook depressief en agressief tegen haar als jonge moeder.

Aan de buitenkant leek alles gewoon

Jarenlang liep Rini er alleen mee rond. Aan de buitenkant leek alles gewoon: een jong gezin op het platteland. IJpe is een graag geziene persoon in het dorp en de omgeving. Achter de voordeur gaat het echter vaak anders.
Hij is jaloers en soms gewelddadig tegen zijn vrouw. Aan de andere kant is hij ook weer een lieve vader. Na een uitbarsting heeft hij spijt.
Rini leeft tussen angst en hoop. Ze probeert alles om het te redden. Voor zichzelf, maar ook voor haar twee kinderen. Serge is de oudste, Sannison de jongste. Ze is geadopteerd door het stel.
Sannison © Omrop Fryslân
Voor Rini is het overleven. Ze voelt zich steeds minder mens, verdwijnt eigenlijk. Ze is machteloos, verdrietig, voelt zich schuldig en schaamt zich voor de situatie. Totdat er een punt komt dat ze niet meer kan. Ze vlucht met de kinderen naar vrienden.
En dan gebeurt datgene waar ze altijd bang voor was. IJpe wordt gevonden bij de boerderij. Dood. Nog geen 35 jaar oud. Hij heeft gedaan wat hij altijd heeft gezegd.
Mensen wisten meteen dat ik de schuldige was. Maar ik wist dat ik mijn best had gedaan om hem erbij te houden, om hem in leven te houden.
Rini van Dam
Voor Rini en de kinderen begint een zware periode van verwerking en verdriet. De omgeving reageert niet altijd even vriendelijk. Sommigen geven haar de schuld. Dat doet nog veel meer pijn. De relatie met de familie van IJpe loopt stuk. De kinderen lijden eronder.
"Mensen wisten meteen dat ik de schuldige was. Maar ik wist dat ik heel erg mijn best had gedaan om hem erbij te houden, om hem in leven te houden."
Hun redding zijn de enkele vrienden die blijven, die warmte geven en helpen. Zo komen ze er langzaamaan weer een beetje bovenop.
Rini vindt haar geluk in een oude vriend, Herman. Ze vormen een gezin met nog een pleegkind erbij: Issa. Er komen betere tijden. Ze verhuizen naar Sneek. Het leven lijkt mooi.

Bal in haar buik

Al heeft Sannison als klein meisje soms wel last van het gemis van haar vader. Ze omschrijft dat als een bal in haar buik. Buikpijn heeft ze. Als puber bloeit ze op. Ze heeft vrienden, gaat naar school, zit op de muziekschool en begint met puberen. Eigenlijk tot blijdschap van Rini en Herman. Het lieve meisje wordt wat opstandiger.
En dan komt de dag dat het misgaat. Als donderslag bij heldere hemel. Sannison gaat na een klein incident naar boven, naar haar kamer. Moeder Rini stuurde haar daarheen. Voor het eerst in haar leven. Ze hoort nog een 'bonk' als ze pleegzoon Issa ophaalt.
Als het eten klaar is roept ze naar boven. Er komt geen antwoord. Herman vindt Sannison. Dood op haar kamer. Zij heeft ook een einde aan haar leven gemaakt. Het allerergste wat een mens kan overkomen, is gebeurd. Niet door een ongeluk of ziekte, maar door eigen keus op wat voor manier dan ook. "Je krijgt levenslang. Dat wat je zo dierbaar is, is weg. Zomaar, ineens. Hoe moet je daar mee verder leven?"
Het beeld met de scheur © Omrop Fryslân, Simone Scheffer
Het is een verdriet dat altijd blijft. Er is altijd ruis. Genieten lukt, maar doet tegelijkertijd ook pijn. En toch vindt Rini weer de kracht om door te leven. Voor de andere kinderen, maar ook voor haarzelf. Na de zelfdoding van Sannison was de warmte om hen heen zoveel groter dan bij de dood van haar man.
Rini van Dam over het boek Donderdagen
"Het was een warme deken, een warm bad dat over ons heen kwam. Zoveel lieve mensen, zoveel lieve kinderen. Dat helpt. Maar het gemis blijft, altijd."
Ze pakt de beeldende kunst op. Een van de eerste beelden die ze maakt, is een symbool van het leven van Rini. Ze had een idee over hoe het moest worden. Maar toen bleek dat er een zwak punt in zat. Er kwamen scheuren in. Eigenlijk wilde ze het al weggooien. Maar uiteindelijk repareerde ze het.

Boek

Het boek lag er al jaren. Nu is het de tijd om het te publiceren. Ook als boodschap voor mensen die zoiets meemaken aan de zijlijn. Mensen hebben heel gauw hun oordeel klaar over oorzaken en schuld.
"Mensen stellen geen vragen, maar trekken zelf conclusies. Dat gaf mij een machteloos gevoel. Mijn boodschap is: oordeel niet, kom niet met die dooddoeners."
Het boek Donderdagen is uitgegeven bij uitgeverij Anderszins. Het verschijnt op 25 september.
Heeft u naar aanleiding van dit verhaal behoefte om met iemand te praten, dan kunt u contact opnemen met het nummer 0800 - 0113.
Buro de Vries zoekt het uit! Mooie documentaires, interessante gasten en verrassende gesprekken. Buro de Vries gaat gemoedelijk de diepte in. Met veel aandacht voor natuur, cultuur en geschiedenis.
De deuren van het Bureau zijn zondag open van 11.00 tot 13.00 uur. Zondagavond om 21.00 uur wordt het programma herhaald.