Recensie Under Wetter: Ondergang in schoonheid

Henk te Biesebeek beschouwt © Omrop Fryslân
De locatievoorstelling Under Wetter van Tryater gaat over verlies aan traditie en dorpscultuur. En nog veel meer. De hoge verwachtingen door alle publicaties vooraf worden niet helemaal waargemaakt. Maar het einde is spectaculair: een ondergang in schoonheid.
"Welkom op het feest van de natuur. De ijsbaan is weer geopend!" Voor even het centrum van het dorp, centrum van de wereld. Tryater heeft voor de locatievoorstelling Under Wetter weer traditiegetrouw uitgepakt. Een openluchtspektakel over tradities en meer. Want alles verandert.
Acteur Joop Wittermans neemt het publiek als de geest van opa Hendrik direct mee. Een witte engel als alwetende verteller. Hoe de consumptiemaatschappij tradities laat sneuvelen. Zoals het fenomeen van de ijsbaan in het dorp. Waar de hele gemeenschap samenkomt, waar liefdes opbloeien en conflicten in het dagelijks leven uitgepraat worden. Dorpscultuur in optima forma.

Ondergang

Maar dochter Afke, wat weer een prachtige rol is van Tamara Schoppert (!), heeft net dat stukje land nodig om haar boerderij van de ondergang te redden. Het bedrijf draait al jaren verlies. Bovendien lijkt met de opwarming van de aarde het schaatsen ook voorgoed voorbij. Plannen voor de bouw van energieneutrale huizen op dat stukje grond lijken voor alle partijen een uitkomst. Al is het met pijn in het hart.
Boerin Tamara Schoppert met Rogier 't Hout als haar boekhouder en Joop Wittermans als opa Hendrik © Anna van Kooij
Maar dat is buiten het eigen dorp om. De gemeenschap laat zich gelden. De nieuwe voorzitter van de ijsclub slijpt het zwaard. Het hele dorp wordt opgeroepen tot een bijna heilige oorlog. Boerin Afke wordt in de lokale supermarkt inwoners van haar eigen dorp uitgescholden...

Meerwaarde

Wat heeft locatietheater dan een meerwaarde. De acteurs lopen, nee vliegen van links naar rechts over het veld. En weer terug. Wat een dynamiek. Dan valt ook op hoe de elementen uit de natuur zelf een wezenlijke bijdrage leveren aan het totale toneelbeeld. De ondergaande zon als een sprookjesachtige aanvulling op het theaterlicht. De vogels die zingen, een melkwagen die langs de horizon rijdt. Artistieke meerwaarde.
Dansgezelschap Ivgi & Greben in Under Wetter © Anna van Kooij
Helaas geldt dat niet voor alle scènes waarin de dansers van het gezelschap Igvi & Greben acte de présence geven. Soms komt hun bijdrage zelfs wat bevreemdend over en leidt het af van de eigenlijke voordracht. De kernvraag wat dan nog de toegevoegde waarde is laat zich moeilijk beantwoorden.

Goed en kwaad

Dat zou dan mogelijk in een scène van de massale vechtpartij kunnen zijn. Als de voorstanders van de ijsbaan de boekhouder van boerin Afke als kwade genius aangewezen hebben. Mooi, die metafoor. Hoe makkelijk dat een kleine aanvaring zich kan ontwikkelen tot een strijd op leven en dood. Als wordt al gauw niet duidelijk wie precies tegen wie vecht. "Als je dichtbij de mensen staat, zie je grote verschillen. Als je ze van veraf aanschouwt, lijken ze allemaal hetzelfde. En vallen goed en kwaad niet gemakkelijk te onderscheiden", is de boodschap van opa Hendrik aan het nageslacht.
Joop Wittermans op de ijsbaan van Wergea © Anna van Kooij
Ondertussen gaat de voorstelling weer in volle vaart verder. Werkelijk alle facetten van de hedendaagse wereldproblematiek passeren de revue. De toekomst van het boerenbedrijf, de beperkingen die boeren door de overheid opgelegd worden, de opwarming van de aarde en de teloorgang van tradities en dorpscultuur.

Tijdsprong

En net als je benieuwd bent naar hoe dit allemaal af zal lopen, pakt opa Hendrik als alwetende verteller het publiek bij de hand en tilt ons jaren later de toekomst in. Want alles is in beweging en verandert. Ook het klimaat. En als Fryslân onder water stroomt, blijft er maar weinig over van idealen. Pats, boem. Met grote stappen ben je snel thuis. En ook aan het einde van dit verhaal dus, al is die tijdsprong wel heel groot.
Ondergang in schoonheid © Anna van Kooij
Dat slotstuk is visueel wel een kunstwerk. Van grote technische klasse. De luchtkunstwerken van Daan Roosgeaarde zijn er niets bij. De verbeelding van het water dat het land overstroomd. Het hele dorp moet geëvacueerd worden. En wat stellen tradities dan nog voor? Weggaan is dan de enige remedie. En weggaan kan iedereen. Als het moet. Gewoon de koffer pakken en wegwezen. Het publiek kan niet ontkomen aan die benauwende emotie. Een ondergang in schoonheid.
In het radioprogramma Op & Ut bespreek verslaggever Henk te Biesebeek alles wat zich in Fryslân afspeelt op cultureel gebied. Zijn recensies verschijnen ook op de website van Omrop Fryslân.