De Fryske Marren: de zandwinningskwestie die maar niet ophoudt

In De Fryske Marren spelen zaken als de trage besluitvorming over afval en er is onlangs een nieuw partij opgericht: Kleurrijk Fryske Marren. Wat De Fryske Marren echter al jaren bezighoudt, is de zandwinning in het IJsselmeergebied.
© geen
In 2011 ging het destijdse Gaasterlân-Sleat ermee akkoord dat zandwinner Koninklijke Smals minstens tot 2030 zand mocht boren. Dat zou op vijf kilometer afstand van Oudemirdum gebeuren, in een beschermd natuurgebied.

Zandwinning

Die plannen gingen echter niet door toen coalitiepartij FNP, die in eerste instantie akkoord ging met de winning, in 2019 toch haar bedenkingen uitte en bij een stemming over de winning tegen stemde.
Fedde Bergsma van Stichting Gaasterlân Natuerlân uit Ruigahuizen
In de aanloop naar de gemeenteraadsverkiezingen belicht Omrop Fryslân iedere dag een gemeente. Wat speelt er in elke gemeente en wat valt er op? Kijk op Omropfryslan.nl/GR22 voor meer nieuws over de verkiezingen.
Wat volgde was een vertrouwensbreuk. De twee wethouders van de FNP moesten opstappen, nadat coalitiegenoten CDA en VVD een motie van wantrouwen hadden ingediend. Dat was niet voor niets, want voorlopig ging er een streep door de plannen van Smals. Toen Koninklijke Smals in hoger beroep ging bij de Raad van State, oordeelde ze dat de raad gelijk had om tegen de winning te stemmen.
Het bezwaar tegen de winning is dat het in een beschermd natuurgebied plaatsvindt. De overheid zelf heeft dat gebied ook als een 'rode zone' aangemerkt. Dat houdt in dat zo'n gebied niet voor zandwinning gebruikt mag worden.

Onzekerheid

Nu Smals zich heeft vastgebeten, wil het bedrijf ook niet meer loslaten. Ondertussen bereidt het bedrijf nieuwe plannen voor de winning voor en is het ook al in gesprek met verschillende partners. In januari van dit jaar kwam naar buiten dat Rijkswaterstaat mee wil werken aan een onderzoek naar de milieueffecten van eventuele zandwinning in het IJsselmeer.
Voorlopig houdt FNP voet bij stuk en blijft de partij tegen. Opmerkelijk is dat CDA en VVD zich niet uitlaten over de winning in hun programma's. Dat zorgt voor veel onzekerheid bij de inwoners.

Afval

Net als de meeste andere gemeentes in Fryslân doet De Fryske Marren mee aan de VANG-doelstelling (Van Grondstof Naar Afval). Dat betekent dat de gemeente de restafvalproductie van één persoon per jaar terug moet brengen naar 30 kilo. Het gemiddelde lag in 2020 echter nog op 138 kilo.
Om dat naar beneden te krijgen, wil de gemeente de grijze container minder vaak ophalen. Zo hopen ze voor elkaar te krijgen dat mensen hun afval beter scheiden, zodat er minder afval in de grijze container belandt. In de gemeente Tytsjerksteradiel heeft dit beleid in de eerste negen maanden na de invoering al tot een daling van 16 procent van het restafval geleid.
© Omrop Fryslân
Het college van burgemeester en wethouders wilde in april al werken met een nieuwe ophaalfrequentie. Dat vond de meerderheid van de raad echter te vroeg. De college wilde eerst een bewustwordingscampagne opzetten. Inmiddels is er nog steeds geen duidelijkheid over wanneer het college de nieuwe ophaalfrequentie in gaat voeren.
Het doel van de VANG-doelstellingen is om de economie meer circulair te maken. Hoe minder restafval er opgehaald wordt, des te minder afval er verbrand wordt en des te meer grondstoffen opnieuw kunnen worden gebruikt. Hoewel de VANG-doelstellingen in 2015 al gelanceerd zijn, is het dus nog wachten op een effectief beleid vanuit de gemeente.

Kleurrijk Fryske Marren

Naast Forum voor Democratie komt er nog een nieuwe partij bij die zich verkiesbaar stelt: Kleurrijk Fryske Marren. Deze partij is opgericht door Geeske Holtrop-Hoekstra, die eerder in de raad zat voor het CDA. Nadat ze 40 jaar actief is geweest in de gemeentepolitiek, verliet ze vorig jaar haar partij, nadat er ergernis kwam over recreatiewoningen op haar erf. Ze ging toen als eenmansfractie verder.
Geeske Holtrop-Hoekstra van Kleurrijk Fryske Marren
Het gemeentehuis van De Fryske Marren in Joure © Omrop Fryslân
Nu doet ze mee als Kleurrijk Fryske Marren. De partij heeft een bondsgenootschap gesloten met de BoerBurgerBeweging (BBB) van Caroline van der Plas. Op die manier is Kleurrijk Fryske Marren de enige lokale partij in Fryslân die samenwerkt met BBB. Holtrop zet voor de komende verkiezingen hoog in. Eerder gaf ze aan voor vijf zetels te gaan.

'Dienende gemeente'

De partij wil af van het systeemdenken. "We merken dat er veel ontevredenheid is bij burgers. We willen een dienende gemeente zijn, geen autoritaire.", zegt lijsttrekker Holtrop.
Ze vindt ook dat de gemeente meer moet meedenken in oplossingen. "Gemeenten zitten vaak erg op de regels." Kleurrijk Fryske Marren wil juist vertrouwen in de mogelijkheden die er zijn, zegt Holtrop.
De gemeente zou ook makkelijker bereikbaar moeten zijn voor haar inwoners. "Wij willen dat er iedere week een inloopmogelijkheid is, waarbij burgers met de burgemeester kunnen praten."
Nieuwsgierig naar welke partij overeenkomt met uw standpunten? Klik hier voor de stemwijzer.