Vier zaken die je moet weten over gedwongen opname met de 'crisismaatregel' in Fryslân

In de afgelopen drie jaar waren er jaarlijks zo'n vijfduizend meldingen over verwarde mensen in Fryslân. Soms zijn dit mensen die zelf geen hulp willen. Om die mensen toch te kunnen helpen, kan de 'crisismaatregel' worden ingezet door de burgemeester. Maar hoe werkt dat precies?
© Jaring Rispens
De crisismaatregel is geregeld in de Wet verplichte Geestelijke Gezondheidszorg (WvGGZ) die sinds 1 januari 2020 van kracht is. Deze wet vervangt de Wet bijzondere opnemingen psychiatrische opnemingen (BOPZ).
In die wet staat dat de burgemeester verplichte zorg kan toepassen in een crisissituatie waarbij snel moet worden ingegrepen. Het gaat dan om de burgemeester van de gemeente waar de patiënt op dat moment is.
Een van de voorwaarden van de wet is de hoorplicht. Het doel is het in kaart brengen van de visie van de betrokkenen. Bij het nemen van een besluit met de crisismaatregel moet de burgemeester zowel de visie van de psychiater meenemen als die van de betrokken patiënt.

Wanneer kan een burgemeester deze maatregel inzetten?

Er moet sprake zijn van een dringende situatie voor de persoon zelf en voor zijn omgeving en er moet een vermoeden zijn dat het gedrag wordt veroorzaakt door een psychische stoornis.
Een psychiater moet dit vaststellen. Ook moet de crisismaatregel nodig zijn om de situatie te verhelpen, als de patiënt zich verzet tegen zorg en als er geen tijd is om de procedure voor zorgmachtiging te volgen.

Hoe vaak komt het voor?

In de laatste acht jaar zijn er twee derde meer meldingen van verwarde mensen binnengekomen. In 2012 waren er drieduizend meldingen in Fryslân, in 2020 zijn dat er bijna vijfduizend.
Diezelfde cijfers kunnen we alleen nog niet terugzien in de crisismaatregel, omdat de WzGGZ sinds begin 2020 bestaat. Wat we wel weten, is dat er in dat jaar in totaal 272 mensen gedwongen zijn opgenomen door de crisismaatregel en in het eerste halfjaar van 2021 zijn dat er 128.
Lees ook het verhaal van wanhopige moeder Elles de Vries die al maanden lang probeert haar zoon gedwongen te laten opnemen. Volgens haar is hij een gevaar voor zichzelf en voor anderen.

Wat is de kritiek op deze maatregel?

In een artikel in de Volkskrant zegt Elnathan Prinsen, psychiater en voorzitter van de Nederlandse Vereniging voor psychiatrie (NVvP) dat er naar een noodmiddel wordt gegrepen door tekortkomingen in de nieuwe wetgeving: "De crisismaatregel wordt ingezet om vertragingen bij het Openbaar Ministerie (OM) op te lossen."
De zorg-, jongeren- en onderwijscommissie van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten is ook niet te spreken over de wet. Commissielid Albert Vader zegt in een artikel op de website: "Vanuit de VNG-commissie zijn wij van mening dat bij deze wet weinig is nagedacht over uitvoering en effectiviteit. Evenmin is er een goede uitvoeringstoets geweest. De wet haalt tot nu toe de doelen niet.'
Er is ook discussie over de taak van de burgemeester. Commissielid en burgemeester Martijn Vroom van Krimpen aan den IJssel: "Iemand die in de war is en een medische indicatie heeft, kan niet door een leek op dat vlak worden gehoord, die is daarvoor niet geëquipeerd. Ik zou het graag zelf doen, maar het voegt niks toe. Het zou in het belang van de verwarde persoon zijn, maar wat heeft die eraan als de burgemeester meekijkt terwijl het eigenlijk een formaliteit is?"