Wat kun je doen tegen financieel misbruik van ouderen?

Op de dag tegen de ouderenmishandeling, elk jaar op 14 juni, is aandacht gevraagd voor verschillende vormen van ouderenmishandeling. Eén van de vormen is financieel misbruik. Het is een vorm die moeilijk is aan te tonen, soms omdat het in een schemergebied ligt, en komt in allerlei vormen voor.
© ANP
Financieel misbruik van ouderen kan gebeuren door familie van het slachtoffer, maar ook door een bekende of zelfs door professionals, zoals zorgmedewerkers. Het radioprogramma Buro de Vries van Omrop Fryslân probeert een beeld te krijgen van de aanpak van financieel misbruik en de problemen bij de aanpak ervan.
Luister naar de documentaire over financieel misbruik van ouderen
Naar aanleiding van een (anoniem) geval stelt het programma de vraag, wat is financieel misbruik eigenlijk? Wie doen het, en hoe kan het in de toekomst beter voorkomen worden?

Familie verdenkt zorgmedewerker

De aanleiding voor de zoektocht is het verhaal van een familie die een zorgmedewerker verdenkt van financieel misbruik. Ze nemen op 14 juni 2020 (de dag tegen ouderenmishandeling) contact op met Omrop Fryslân.
We horen het verhaal aan, maar kunnen er verder niet veel mee omdat er niks bewezen is. De familie is er behoorlijk van ontdaan en wil de zaak toch doorzetten.
Een jaar later is de zaak niet opgelost, maar is de vader inmiddels overleden. Een familiedrama zou je kunnen zeggen. De familie blijft vechten.
Verslaggever Simone Scheffer houdt contact, maar kan nog altijd niet veel met de zaak. Het geeft aan hoe lastig het onderwerp financieel misbruik in kaart te brengen is, en hoe moeilijk het is om de waarheid te vinden.
© Pixabay
Veilig Thuis is de organisatie die al snel in beeld komt als het gaat om deze vorm van ouderenmishandeling. Daar kunnen mensen melding doen van een vermoeden van financieel misbruik. Dat geldt voor professionals maar ook voor gewone burgers. Dat kan ook anoniem.
Dan begint voor hen het onderzoek. Dat is niet altijd even makkelijk omdat er sprake kan zijn van schaamte maar ook familieruzies kunnen een onderliggende reden zijn. Financieel misbruik begint vaak klein. Een klein bedrag pinnen als er boodschappen gedaan moeten worden en de pinpas meegegeven wordt.
Die glijdende schaal is een gevaar. Als het niet bewezen kan worden, probeert de organisatie soms ook te bemiddelen.

Fingerspitzengefühl van de notaris

Notarissen kunnen het misbruik ook tegenkomen in hun werk. Bij het opstellen van testamenten bijvoorbeeld. Kees Krijger is notaris in Leeuwarden. Hij stelt dat alle notarissen wel eens met een dergelijke zaak te maken hebben. Het gaat volgens hem ook om een fingerspitzengefühl van de notaris. Als hij het gevoel heeft dat het misschien niet helemaal in de haak is, dan volgt er bij zijn kantoor altijd een tweede gesprek.
Wilsbekwaamheid is daarbij een onderwerp, maar dat is niet altijd goed te zien. Het kan zijn dat er sprake is van een afhankelijkheidsrelatie. Dat is nog moeilijker in te schatten. Het feit dat mensen tegenwoordig veel langer zelfstandig blijven wonen, speelt ook mee. Ouderen worden afhankelijker van de zorg uit de omgeving, en leven meer geïsoleerd.
Notaris Kees Krijger © Hoekstra en partners
Notaris Krijger pleit voor meer samenwerking tussen verschillende instanties. Ook bij Veilig Thuis zouden ze graag zien dat bijvoorbeeld banken eerder aan de bel trekken als er ineens grote sommen geld bij mensen van de rekening gehaald worden, of als er een ander patroon van pinnen ontstaat.
Er zijn in Nederland en ook in Leeuwarden speciale allianties, maar het is moeilijk om informatie uit te wisselen vanwege de wet op de privacy. Volgens de notaris moet daar naar gekeken worden.

Duidelijk beleid bij Kwadrant

Zorgorganisatie Kwadrant heeft een duidelijk beleid op het gebied van financieel misbruik. Er zijn meldcodes waar medewerkers van op de hoogte zijn en er is een speciale medewerker die zich met deze problematiek bezig houdt.
Dennis Oppenhuizen is het aanspreekpunt voor thuiszorgmedewerkers als ze denken dat er wat aan de hand is. Dan wordt de zaak opgepakt en als het niet door de organisatie zelf opgelost kan worden, wordt er melding gedaan bij Veilig Thuis.
Dennis Oppenhuizen fan Kwadrant © Simone Scheffer
Medewerkers van Kwadrant mogen zelf in geen geval geld of spullen aannemen van cliënten. Dat is best wel eens moeilijk, zegt Oppenhuizen. Mensen bieden het vaak uit dankbaarheid aan, maar zorgmedewerkers van de organisatie moeten dat weigeren.
Probleem blijft lastig
De conclusie is dat financieel misbruik in ingewikkeld probleem is dat lastig aan te pakken is. Het signaleren is en blijft van groot belang. Dat begint met je bewust zijn van het feit dat het vaak dichterbij is dan je denkt.