Waar zijn de Jankes, Sijkes en Epkes? Het gaat slecht met Friese voornamen

"Als het zo doorgaat worden er over 50 jaar niet veel Friese voornamen meer gegeven." Dat zegt naamkundige Gerrit Bloothooft van Universiteit Utrecht, die donderdagavond een online lezing geeft over Friese namen. Volgens Bloothooft is het een verarming. "Het stemt toch somber", zegt hij. Want vaak zijn het prachtige, karakteristieke namen.
Wie heet er in de toekomst nog Epke? © Orange Pictures
In Fryslân zijn vast en zeker de meeste regionale voornamen in Nederland te vinden, maar de tendens is wel dat het aantal afneemt. In Leeuwarden, Sneek en Harlingen krijgt nog maar minder dan 10 procent van de kinderen een Friese voornaam, zo blijkt.

Lastig te verklaren

Volgens Bloothooft is het lastig om wetenschappelijk te verklaren waarom sommige namen uit de gratie raken. "Ouders zeggen vaak: ik vind die naam mooi. Als je dan vraagt waarom dan, dan zegt men: dat weet ik niet. Dat maakt onderzoek wel lastig, je krijgt niet echt grip op waarom namen populair worden of juist niet."
Bloothooft stond zelf aan het begin van de Nederlandse Voornamenbank van het Meertens Instituut. Voornamen zijn een persoonlijke uiting van wat ouders belangrijk vinden, zo zegt hij. Daarmee zijn ze ook een soort visitekaartje voor de taal en cultuur.

Vernoemen naar familie

Vroeger was het simpel: mensen vernoemden hun kind naar de familieleden. De eerste zoon naar de vader van vaderskant, de eerste dochter naar de moeder van moederskant. Daarna volgden de andere opa en oma, en wanneer die namen op waren kwamen de ooms en tantes aan de beurt.
Gerrit Bloothooft van Universiteit Utrecht
"Dat waren klassieke, traditionele namen die door vernoeming werden doorgegeven, maar waar het ook slecht mee gaat. Denk aan Anne, Douwe, Sjoerd, Tjeerd, Bauke, Fokke, Sietse, Lieuwe. En voor vrouwen Sjoukje, Aukje, Jitske, Baukje, Geeske, Rinske, Tietje."

Onder de 20 procent

Maar vernoeming gebeurt tegenwoordig minder en ouders kiezen ook minder voor Friese voornamen, vertelt Bloothooft. "Het ligt nu op minder dan 20 procent. Terwijl rond 1950 nog zeker 50-60 procent van de kinderen een Friese voornaam kreeg. Dus het gaat wel echt achteruit."

Revival van namen

Toch is er ook nog een lichtpuntje: "Er zijn ook oude Friese voornamen die weer populair worden en een revival beleven. Dan moet je denken aan Jorrit, Hylke, Hessel, Djurre, Riemer, Amarins, Rixt, Doutzen, Elske. Veel van deze namen zijn pas na 2000 echt populair geworden." De ''tsje"-namen verdwijnen en maken plaats voor de "ke"-namen: Frouke in plaats van Froukje.
Marrit Leenstra: de naam 'Marrit' beleeft een revival © Orange Pictures
Soms gebeurt dat zelfs landelijk, zegt de wetenschapper. "Denk aan namen als Femke en Nynke. Maar dan herken je de Fries er ook niet meer aan. Ook namen als Marrit, Jildou en Brecht beleven een revival. Als dat door blijft gaan, dat er oude namen opnieuw gekozen worden, dan verliezen we ze niet."
Meer informatie over de online lezing 'Hebben Friese voornamen toekomst?' is hier te vinden.