Mark Rutte (VVD) in It Polytburo: "Komst Lelylijn hangt af van nasleep coronacrisis"

Het is nog lang niet zeker of de Lelylijn er komt, ook al staat het in het verkiezingsprogramma van de VVD. Dat zei Mark Rutte als lijsttrekker van de VVD in It Polytburo. Volgens de demissionair premier zal eerst worden gekeken hoe Nederland uit de coronacrisis komt. Want van de steeds hoger oplopende schulden zegt Rutte 'een beetje nerveus' te worden. Het kabinet heeft tot nu toe 70 miljard in compensatiemaatregels gestoken.
Rutte houdt dus een slag om de arm als het om de Lelylijn gaat. "Ik zeg heel eerlijk: in deze campagne kun je geen harde beloftes doen, want je weet niet hoe we uit deze crisis komen. Ik ga niet de garantie geven dat de Lelylijn er komt, maar het verkiezingsprogramma is er helder over en als de kans er komt dan zullen we die pakken."
In bereikbaarheid wil de VVD in principe wel geld steken: wegen, spoor, vaarwegen en fietspaden. Maar dan wil de VVD wel eerst kijken naar de grootste knelpunten wat betreft de bereikbaarheid. De verbinding tussen 'stad en regio' moet ook beter volgens de partij. Daarbij wil de VVD dat er naar de verschillende opties gekeken wordt, zoals de Lelylijn. Regionale spoorlijnen wil de partij afsplitsen. De partij denkt dat de kosten omlaag gaan en de kwaliteit omhoog als andere vervoerders ook de kans krijgen om het treinvervoer te verzorgen.

De rekening van corona

Volgens de demissionair premier moet het met de formatie wel meegenomen worden. De vraag is dan: is het de beste manier om verbinding te realiseren. Het geld kan maar één keer worden uitgegeven: "We hebben de grootste crisis in vredestijd sinds de Tweede Wereldoorlog met corona. Ik wordt wel een beetje nerveus van die enorme rekening. Die moeten we ook een keertje terugbetalen."
Daar ligt ook een opdracht voor gemeentes en provincies. "Mijn gevoel is dat de rekening meer bij de gemeente ligt dan bij de provincie. Maar in Friesland is de provincie van oudsher een sterke bestuurslaag. Daar ligt een belangrijke taak. Ook voor de provincie: ervoor zorgen dat de gemeentefinanciën gezond blijven."

Niet speculeren over het skûtsjesilen

Over de verruiming van de coronamaatregels is Rutte niet optimistisch. Het blijft maar de vraag of er komende maandag op een nieuwe persconferentie een eind van de lockdown of van de avondklok aangekondigd wordt. De besmettingscijfers geven Rutte nog steeds grote zorgen.
De vraag of er in het tweede deel van 2021 weer evenementen gehouden kunnen worden durft de VVD-leider niets over te zeggen. "Ik heb al de fout gemaakt een paar weken geleden heel voorzichtig iets te zeggen over de Elfstedentocht. Toen heb ik mij gehaast mijzelf te corrigeren door te zeggen: wij Hollanders mogen dromen van de Elfstedentocht, maar de Friezen besluiten erover. "
Zoiets geldt ook voor bijvoorbeeld het SKS Skûtsjesilen. Rutte: "Dat is echt speculeren. Het aantal gevaccineerden zal steeds meer oplopen en het testen gaat enorm toenemen. Dus we hopen dat vanaf april-mei zich de cijfers wat rustiger ontwikkelen. En we hopen heel erg dat we van juli een beetje terug kunnen daar de situatie zoals we die kennen. Maar ik kan het niet beloven."

Kerncentrale

Over de eventuele komst van een kerncentrale in Fryslân zegt Rutte dat zoiets volledig afhangt van het draagvlak. De Friese jongerenafdeling van de VVD, de JOVD, had onze provincie aangeboden nadat het plan van Rutte om de provincie Groningen daar voor aan te wijzen af werd geschoten. "Ik ga nu geen andere plekken noemen, dat lijkt mij niet slim. Als we het gaan doen, alléén met regionaal draagvlak."
Rutte zegt met klem dat hij vindt dat er een nieuwe kerncentrale moet komen, naast zonne- en windenergie. "Het goede nieuws is dat het niet meer gaat over 'of' een kerncentrale, maar 'waar' een kerncentrale. Als we het besluit genomen hebben om meer kerncentrales te bouwen, moeten we kijken waar het draagvlak is. Zou dat er in Friesland zijn, dan is dat relevant. Maar het moet met steun vanuit de regio, anders gaat het echt niet."

Verschillende soorten energie

Het aandeel duurzame energie moet groter worden, vindt de VVD. De partij wil dat voorelkaar krijgen door innovatie en denkt daarbij onder andere aan kernenergie, geothermie en aquathermie. Daarnaast wil de partij ook windmolens op zee en zonnepanelen op daken. Over het gebruiken van kernenergie bestaat veel discussie. Sommige partijen willen dat inzetten en Rutte zei afgelopen weekend zelfs dat er in de provincie Groningen mogelijk wel een kerncentrale kan staan, in de Eemshaven. Dat zorgde voor veel verbaasde reacties uit onze buurprovincie.
De VVD sluit zonneparken en windmolens op het land ook niet uit. Maar die komen er als het aan die partij ligt niet zonder draagvlak onder de lokale bevolking.
Wat natuurgebieden betreft wil de partij het beleid 'realistisch' houden. Ze willen opnieuw kijken naar de gebieden die aangewezen zijn als Natura 2000-gebieden. DE VVD wil geen nieuwe gebieden die status geven. Als het mogelijk is, wil de partij wel beschermde natuurgebieden aan elkaar verbinden.
De partij schrijft niet in het programma wat ze willen met al die kleine gasvelden in Fryslân en met gaswinning in de Waddenzee. Een ding is duidelijk: de gaswinning in de provincie Groningen moet wel zo snel mogelijk volledig afgebouwd worden. Daarnaast wil de VVD de versterkingsoperatie in onze buurprovincie sneller aanpakken.
It Polytburo kijkt met lijsttrekkers van verschillende partijen vooruit op de Tweede Kamerverkiezingen. Mark Rutte was de zesde gast in deze reeks. Eerder kwamen Esther Ouwehand (Partij voor de Dieren), Sigrid Kaag (D66), Lilianne Ploumen (PvdA), Wopke Hoekstra (CDA) en Lilian Marijnissen (SP) langs.
Al ruim tien jaar is de VVD de grootste partij in de Tweede Kamer en is Rutte premier. De partij reageert dus ook al die tijd al, maar de periode waar we nu in zitten, vraagt om nieuwe keuzes, schrijft de partij in het eigen verkiezingsprogramma. Volgens de VVD moet de overheid niet meer kleiner worden, maar moet de overheid meer doen om de economie en samenleving gezond te houden. Maar hoe dan? En wat betekent dat voor de thema's die in Fryslân spelen.

Minder uitstoot landbouw door innovatie

De VVD is het met veel andere partijen eens dat de schadelijke uitstoot van de landbouwsector op de omgeving en natuur lager lager moet. De partij wil het aantal fosfaat- en dierenrechten verminderen, dat moet uiteindelijk minder uitstoot opleveren, is het idee. Verder wil de partij boeren financieel steunen als ze geld willen steken in innovatieve ideeën en technieken die zorgen voor minder emissie. En de VVD wil het boeren mogelijk maken om de stal leeg te laten staan of emissieruimte te verhuren, tegen een vergoeding.
De partij wil de positie van boeren tegenover supermarkten wel versterken. De Autoriteit Consument en Markt moet erop toezien dat boeren eerlijke prijzen krijgen voor de producten waar meer eisen aan worden gesteld, bijvoorbeeld op het gebied van dierenwelzijn.
Weidegang wil de VVD niet verplichten. De sector moet er zelf voor zorgen dat de doelstellingen behaald worden. In het programma verduidelijkt de partij dat standpunt verder niet. De partij zegt wel dat de grondwaterstand in veenweidegebieden omhoog moet, om de uitstoot van broeikasgassen terug te brengen.

Gemeentes helpen met huizenbouw

Bijna alle partijen willen meer huizen bouwen. De VVD ook. Er zijn meer huizen nodig om een groot tekort aan te pakken. De VVD wil dat onder andere voor elkaar krijgen door de lasten voor bouwers te verlagen. Het Rijk moet ook afspraken maken met de provincies en gemeentes om meer huizen te bouwen, want daar moet van de partij de verantwoordelijkheid liggen. Gemeentes die meer woningen bouwen, kunnen ook meer geld uit het gemeentefonds krijgen. Met dat extra geld kunnen de gemeentes dan weer zorgen voor goede voorzieningen en infrastructuur.
De VVD vindt het belangrijkste dat er betaalbare koop- en huurhuizen komen voor de middeninkomens. Daarnaast wil de partij extra aandacht voor seniorenwoningen en huizen die geschikt zijn voor mensen met een lichamelijke beperking. De VVD wil proberen om ouderen over te halen om te verhuizen. De huizen die dan vrij komen, kunnen weer naar jongeren, is het idee.
Een manier om het tekort aan te pakken is om leegstaande gebouwen, bijvoorbeeld bedrijfspanden, om te bouwen naar huizen. De partij wil gemeentes ook de mogelijkheid geven om extra belasting te heffen op gebouwen die langer dan een jaar leegstaan.
Maar daarnaast moeten er dus ook nieuwbouwhuizen komen, zegt de partij. Daar moet wel plaats voor zijn en daarom wil de partij dat gemeentes ook meer bouwgrond beschikbaar stellen. Niet alleen in bestaande plaatsen moet gebouwd worden, maar ook daarbuiten, als het aan de VVD ligt. Dan moet er wel aandacht zijn voor de bereikbaarheid met de auto en met het openbaar vervoer.

'Extra inspanning' in de zorg

Sinds de gemeentes een aantal van de zorgtaken hebben overgenomen van het Rijk, zijn de financiële tekorten bij gemeentes steeds groter geworden. Gemeentes weten beter wat er lokaal nodig is qua zorg en daarom hebben die ook een grotere rol gekregen. Maar het geld bleef achter. Volgens de VVD moeten er nog meer zaken veranderen, omdat vooral in de jeugdzorg nog veel zaken niet goed gaan Daar is 'extra inspanning nodig', schrijft de partij.
Verder wil de partij insteken op zorg dicht bij huis en waar het mogelijk is, dan digitaal. Ziekenhuizen kunnen zich dan specialiseren in specialistische behandelingen, wat de VVD betreft. De partij wil wel dat acute zorg in de regio bereikbaar blijft.

Vier Friezen op de lijst

Op de kandidatenlijst van de VVD staan vier Friezen. Verreweg het hoogst op de lijst staat Aukje de Vries, op plaats acht. Zij zit al sinds 2012 voor de partij in de Tweede Kamer. Een mogelijke nieuwkomer is het Leeuwarder raadslid Harry Bevers. Hij staat op plaats 43. In het gemiddelde van de peilingen staat de VVD op dit moment tussen de 37 en 41 zetels. Dat zou voor Bevers precies genoeg zijn, maar de kans is groot dat de partij straks weer in het kabinet zit. Als dan sommige Kamerleden staatssecretarissen of ministers worden, is de kans aanwezig dat Bevers toch in de Tweede Kamer komt. Voor Ivo de Wolff (plaats 65) en Roelof Theun Hoen (plaats 74) is de kans kleiner dat ze gekozen worden.