Frustratie bij gemeenten: inwoners hebben niets te zeggen over gas- en zoutwinning

De frustratie over mijnbouw onder je eigen voeten en er geen enkele grip op hebben is bij lokale overheden en bewoners in het Noorden en Oosten tot een hoogtepunt gestegen. Al jaren proberen ze invloed te krijgen op gas- en zoutwinning of het in de bodem stoppen van afvalwater van mijnbouw, maar dat lukt maar niet. Niet aan de voorkant als er plannen zijn, niet aan de achterkant als er schade is. Vrijblijvend adviseren is het enige dat ze mogen.
Lokale overheden gefrustreerd: Geen grip op mijnbouw
En dan is er ook nog de frustratie over twee verschillende schaderegelingen: een voor het grote Groninger gasveld en een voor alle andere mijnbouw. Rechtsongelijkheid, zeggen burgemeesters. Want in de Groninger regeling moet Nederlandse Aardolie Maatschappij (NAM) bewijzen dat de schade door aardbevingen niet door hen komt. De andere regeling voor de rest van het land kent deze omgekeerde bewijslast niet.
Gaswinning bij Noordwolde © Omrop Fryslân, Ronnie Porte
Doordat gaswinning van landsbelang is, hebben gemeenten en inwoners van oudsher niets te zeggen over wat er in hun ondergrond gebeurt. Wethouder Tiny Bijl van Steenwijkerland: "We hebben wel de lasten en niet de lusten."

Frustratie

RTV Drenthe, RTV Oost en Omrop Fryslân zijn al langer bezig met het gaswinningsdossier in de grensstreken van de drie provincies en de kleine gasvelden en zoutwinning. Verslaggevers Oscar Siep, Hayo Bootsma en Serge Vinkenvleugel verzamelden de afgelopen tijd veel verhalen. Grote gemene deler in die verhalen: frustratie.
Inwoners en gemeenten willen al jaren meer invloed op de besluitvorming en de vergunningverlening. Daarvoor zijn tientallen juridische procedures gevoerd, meermaals zelfs tot aan de Raad van State toe. Maar geen van deze zaken werd gewonnen.
De Raad van State in Den Haag © Wikipedia, Creative commons
Steeds meer gemeenten trekken zich nu terug, omdat de procedures te veel geld en tijd kosten en nooit iets opleveren. Dit speelt vooral in de Kop van Overijssel, Friesland en Drenthe. De gemeenten in deze regio's willen nu gezamenlijk optrekken. Bij de gaswinning in de regio Drachten en de zoutwinning rondom Veendam hoor je dezelfde stemmen opgaan.

Naar Raad van State heeft geen zin

Volgens wethouder Klaas Smidt van Westerveld heeft procederen tot aan de Raad van State geen zin: "De mijnbouwwet is zulk sterk recht dat we elke keer met niks thuis komen. We hebben wel een adviespositie, maar ze doen alsof ze doof zijn."
Smidt vermoedt dat, toen de huidige mijnbouwwet is gemaakt, de mijnbouwbedrijven hebben afgedwongen dat ze niet te veel tegenwerking zouden krijgen. Toen niet en nu niet. Dat kan Smit niet hard maken.
"Als je als eenvoudige inwoner tegenover zulke grote partijen zit, is maar de vraag naar wie de balans doorslaat" vult wethouder Tiny Bijl van Steenwijkerland aan.
© Omrop Fryslân, Onno Falkena
Jeannette van der Velde van burgercomité GasDrOvF in de gaswingebieden kent het klappen van de zweep. Al jaren zijn ze bezig om enigszins grip te krijgen op de gaswinning in het 'provinciale drielandenpunt.'
Dat proberen ze via het ministerie van EZ en het Staatstoezicht op de Mijnen. Ook zijn ze bezig een voet tussen de deur te krijgen bij gaswinner Vermilion als serieuze gesprekspartner. Eigen deskundigen werden ingeschakeld en ook de Raad van State werd bezocht.
Of het wat uithaalt? Vermilion en Economische Zaken kondigden onlangs het begin van een procedure voor nieuwe winputten en nieuwe gasvelden aan in de regio.
Monique Plantinga van actiegroep Tsjingas (Tegengas) © Omrop Fryslân, Ronnie Porte
Monique Plantinga van Burgergroep Tsjingas in Nij Beets (gemeente Opsterland) is minder pessimistisch: "Het is een kwestie van heel lange adem, maar niet kansloos om nieuwe gaswinningen te voorkomen. Er is heel veel energie onder inwoners en gemeenten in Friesland om dit voor elkaar te krijgen."
De gaswinning rondom Nij Beets en in de regio Drachten is vergelijkbaar met die in de driehoek Friesland-Drenthe-Overijssel. Tsjingas stuit op dezelfde problemen als GasDrOvF. Vlakbij Nij Beets, De Veenhoop en Aldeboarn zijn concrete plannen voor gaswinning. Het bedrijf Vermilion is voornemens om tussen de Ripen en het Alddjip gas op te sporen en te winnen.

Niet minder maar meer gas winnen

Plantinga is een van de weinigen die nog hoopvol is. Bij bijna alle andere geïnterviewden proeven de verslaggevers pessimisme. Zelfs cynisme.
Volgens wethouder Smit van Westerveld gaat het tempo waarmee gas gewonnen wordt in de provinciedriehoek Friesland-Drenthe-Overijssel omhoog.
"Winningsplannen van tien jaar worden nu in anderhalf jaar uitgevoerd. We moeten temporiseren. Dit gaat te snel." Hij vraagt zich af wat de risico's zijn als sneller grotere hoeveelheden gas uit de bodem wordt gehaald.
Wethouder Hanneke Zonderland van Westellingwerf is heel resoluut: "Het beleid is hier de afgelopen jaren 180 graden gedraaid. Van 'Gaswinning moet kunnen' naar 'Wij willen geen nieuwe gaswinningen erbij'."
Kleine gasvelden bij Surhuisterveen © Milieudefensie
Jan ten Kate, wethouder Hardenberg: "Natuurlijk moet de gaskraan in Groningen dicht, maar dat betekent niet dat hier de kraan maar verder open moet."

Niet het Groninger' probleem verplaatsen

Wethouder Tiny Bijl van Steenwijkerland vult aan: "Dat is het verplaatsen van het vraagstuk. Als je kijkt hoe moeizaam (schade afhandelen en sluiten, red.) het in Groningen gaat, dan breng je dat naar meer gebieden. Dus los het op aan de voorkant, niet achteraf. De Rijksoverheid heeft baat bij mijnbouw, dan moet diezelfde Rijksoverheid er ook voor zorgen dat inwoners van mijnbouwgebieden een goede ingang hebben."
© TNO-AGE
Intussen gebeurt er volgens gemeenten precies waar bij twee verschillende schadeprotocollen voor wordt gevreesd: van het kastje naar de muur gestuurd worden en ongelijkheid.
Twee Drentse voorbeelden. Burgemeester Marcel Thijssen van Tynaarlo: "In oktober was er in Winde een aardbeving van 1,8 op de schaal van Richter. Als die beving veroorzaakt is door de gasopslag in Langelo, valt hij onder het Groninger schadeprotocol. Dan moet de NAM bewijzen dat het niet zo is. Maar als de beving door een kleiner gasveld is veroorzaakt, is die omgekeerde bewijslast er niet. Waar komt de beving door?"
Thijssen stuur al z'n inwoners met schade naar het Groninger loket. Als signaal. Laten ze het daar maar uitzoeken.
© Omrop Fryslân, René Koster
Nog een voorbeeld. In Annerveenschekanaal wordt gas gewonnen uit een klein veld, maar het Groninger veld ligt dichtbij. En dan is er ook nog zoutwinning van Nedmag in het gebied: zogeheten gestapelde mijnbouw dus.
De gemeente heeft niet alleen te maken met de gevolgen van gaswinning door de NAM in de velden Annerveen, Eleveld en Vries, er is ook bodemdaling door zoutwinning bij Annerveenschekanaal. Het zoutwinningsbedrijf in Veendam wil twee nieuwe cavernes boren die ook deels onder Annerveenschekanaal liggen, maar daar is de gemeenteraad van Aa en Hunze mordicus tegen.
Die wil geen uitbreiding van de zoutwinning, uit vrees voor meer schade in het gebied. Ook bewoners zijn er bang voor. Volgens Bert Feiken van Dorpsbelangen Annerveenschekanaal hebben inmiddels zo'n negentig huizen schade door de mijnbouw. Dat is de helft van het dorp.
skea troch boaiemdelgong © eigen foto
Drents gedeputeerde Tjisse Stelpstra heeft namens de andere provincies in het Inter Provinciaal Overleg (IPO) mijnbouw in z'n takenpakket. "Bij schade kan het niet zo zijn dat inwoners van het kastje naar de muur worden gestuurd.

Rechtsongelijkheid in schaderegeling

Stelpstra baalt ervan dat er geen 'omgekeerde bewijslast' die wel in de Groninger' schaderegeling zit in de landelijke regeling terecht is gekomen. Hij geeft die schaderegeling het voordeel van de twijfel.
Een commissie bekijkt de schadegevallen, maar uiteindelijk kunnen de mijnbouwbedrijven er ook nog iets van vinden. "Die hebben beloofd daar zeer terughoudend in te zullen zijn en de commissie hun werkt te laten doen, maar the proof of the pudding is in the eating." De burgemeesters houden het op rechtsongelijkheid.