15 april 1945: de befrijing fan Ljouwert en Snits

15 apr 2020 - 08:00

Dit jier is it 75 jier lyn dat Nederlân befrijd waard fan de Dútsers. De befrijing fan Fryslân begûn op 12 april. Yn in rige fan fiif artikels steane wy dêr de kommende dagen by stil. Diel fjouwer: de befrijing fan de haadstêd fan Fryslân.

De Kanadezen ride fia de Grinzerstrjitwei Ljouwert binnen - Foto: Foto: P. Stallinga (Historisch Centrum Leeuwarden)

"Zondagmorgen. Is Leeuwarden nu een Duitse stad of is het een Canadeesche stad?" freget de Ljouwerter ûndernimmer Goffe Miedema him ôf yn syn deiboek: "(...) Hier en daar loopt een agent met een geweer in de hand, een paar mensen van de ondergrondse met handgranaten en machinepistolen, allemaal de rood wit blauwe banden om de arm, want Leeuwarden is bevrijd", giet hy fierder.

It sil noch oant goed tolve oere duorje, foar't de earste Royal Canadian Dragoons út Dokkum wei oer de Grinzerstrjitwei de stêd yn ride. Ljouwert, de haadstêd fan Fryslân is dan echt befrijd en de Ljouwerters binne net mear te hâlden.

'De Friezen hawwe harsels befrijd'

Ek Keimpe Sikkema giet de doar út: "Vlaggen vliegen uit de ramen en de mensen uit de huizen, nood-alarm of geen noodalarm. Wij zaten juist aan tafel, toen het bericht door de stad vloog en het gejuich aankondigde, dat ze in de binnenstad waren. In a hurry hebben we ons met zoveel zorg en moeite saamgestelde middageten naar binnengewerkt en zijn naar de Groningerstraatweg gehold."

De stêd komt der nei omstannichheden kreas foar wei. Brêgen, de elektrisiteitssintrale, it gasfabryk, de wetterlieding en de telefoansintrale binne allegearre noch yntakt. Dat soe mei te tankjen wêze oan de BS dy't de springladingen dy't de Dútsers wol oanbrocht hawwe, sabotearren. Ek hat de BS al kontrôle oer de stêd noch foar't de Kanadezen binnenkomme. In Kanadeesk befelhawwer soe dan ek sein hawwe dat de Friezen eins harsels befrijd hawwe.

De Kanadeeske befrijers op de Brugweg yn Burdaard - Foto: Foto: Code: HC1. Verzet uit Dankbaarheid.

Dútsers op 'e flecht by Burdaard

De befrijers binne al yn Ljouwert, mar yn Burdaard en omkriten spane noch in protte ploechjes Dútsers mei wapens om. Sy wolle nei Harns, mar wurde yn é besnijing dreaun troch de Kanadezen. De brêge yn Burdaard is de iennige brêge oer de Ie dy't noch yntakt is.

De Burdaarder BS besiket de Dútsers tsjin te hâlden, wat útrint op in fjoergefjocht yn it doarp. Gelokkich komt der fersterking fan de Kanadezen en de BS út Drachten, en lang om let jouwe de Dútsers har oer. De Kanadezen ferlieze yn it gefjocht wol harren luitenant William Thomas Buddell.

Ek by Ikkerwâld (no Damwâld) rekket de BS yn gefjocht mei flechtsjende Dútsers. Se sjitte op in wein fol Dútske munysje mei in grutte eksploazje as gefolch. Ien Dútser jout him oer, twa oaren witte te ûntkommen. Dan komme se foar Harmen Brouwer en Jan Kaper fan de BS oer te stean. Dy twinge de Dútser en syn Nederlânske helper om har oer te jaan, mar se wegerje en sjitte beide jonges dea.

Se fytse fierder fia Rinsumageast rjochting Stiennendaam. Mar dêr binne yntusken Kanadeeske tanks oankommen. Om oan it sicht te ûntsnappen, ferstopje se har yn it hea op de buorkerij fan de famylje Van Keulen. De BS'ers ha gau genôch yn de gaten wêr't se sitte, mar de Dútser wegeret op 'e nij him oer te jaan. It rint út op sjitterij en úteinlik nimme de Kanadezen de buorkerij mei har tanks ûnder fjoer. De Dútser, syn helper en BS'er Bauke Lyklema komme om.

Mei help fan de ynwenners fan Akkrum en Jirnsum wurdt de Aldskousterbrêge wer makke. - Foto: Foto: Y. Damsma fia Stifting Akkrum Ald en Nij

In needbrêge by Aldskou

Ut Akkrum wei wolle de Kanadezen dêr ek nei Ljouwert, mar by Aldskou komme se in probleem tsjin. De brêge is fernield, en dus kinne se it Prinses Margrietkanaal net oer. De Roomske tsjerke fan Jirnsum komt krekt út, skriuwt Yge Damsma yn 2005, as immen ropt: 'De Kanadezen binne op 'e Skou'. Se fleane derhinne en sjogge dat BS'ers út Akkrum al mei balken en planken yn 't spier binne. Ynwenners fan Akkrum en Jirnsum stekke ek de hannen út 'e mouwe en sa wurdt yn in dei in needbrêge boud.

In ploechje Kanadezen besiket yntusken fia de Leppedyk yn Jirnsum te kommen, mar ek de Syslbrêge is opblaasd. In pear soldaten klimme oer it pún nei it doarp en diele sigaretten, sûkelade en suertsjes út. Se ride nei Grou om dat doarp te befrijen en de Grousters soargje derfoar dat de Kanadezen en harren 5 brencarriers mei ponten oerset wurde nei Wergea. Dêrwei ride se fuortendaliks troch nei Ljouwert.

De Kanadezen ride fia de Westermeer De Jouwer yn - Foto: Foto: Museum Joure

Drama's by Skarsterbrêge

Ut It Hearrenfean wei berikke de Kanadeeske befrijers sûnder opûnthâld De Jouwer. Fia Westermar ride se om in oere as tsien it doarp yn en ek hjir wurde se troch in protte blide minsken wolkom hjitten.

Yn Skarsterbrêge hearre se ek dat De Jouwer frij is. Kees Klijnstra hellet syn nagelnije fyts ûnder it hea wei en giet derhinne, sjen oft de Kanadezen der al oankomme. Hy is noch mar krekt werom, as hy troch it rút delsketten wurdt troch in Dútske skerpsjitter en bewusteleas yninoar sakket.

(advertinsje)
(advertinsje)