14 april: de tocht nei it noarden: It Hearrenfean, Drachten en Dokkum

14 apr 2020 - 08:33

Dit jier is it 75 jier lyn dat Nederlân befrijd waard fan de Dútsers. De befrijing fan Fryslân begûn op 12 april. Yn in rige fan fiif artikelen steane we dêr de kommende dagen by stil. Diel trije: de tocht nei it noarden.

Kanadezen yn Teridzert - Foto: www.drentheindeoorlog.nl

"Ga maar veel bidden, want morgen blazen we de hele zaak op." It binne wurden dy't it eangstswit útbrekken docht by de froulju dy't noch finzen sitte yn Crackstate, it Hearrenfeanske gemeentehûs dat no haadkertier fan de Sicherheitsdienst (SD) is.

In hiel berucht plak yn de oarloch, dêr't in soad finzenen (faak fersetsminsken) troch de SD martele en ombrocht waarden. De wurden dy't de SD-er de froulju yn de nacht foar de befrijing fan It Hearrenfean tasnaut, befêstigje har idee dat sy en de ûngefear sechstich manlju dy't der finzen sitte, harren libben net feilich binne. De foarige dei ha se heard hoe't der de hiele dei sleept is mei doazen en kisten, mooglik eksplosiven.

Op sneon 14 april lûke de Kanadezen ûnferbidlik op nei It Hearrenfean. Om't de brêge yn it súdwesten fan Aldskoat opblaasd is, moasten de ferkenners in lytse omwei nimme. Mar gelokkich is de brêge fan Mildaam net yn besit fan de Dútsers en sa kinne de Kanadezen dan ek einlik It Hearrenfean binnen ride, sûnder al tefolle striid.

Mars fan leden fan de NBS by de befrijing op It Hearrenfean - Foto: Tre

Sjitterij boppe Tsjalbert

Mar yn de streek om It Hearrenfean hinne is dat wol oars. By Haskerdiken leverje de Dútsers bot striid en dus beslute de Kanadezen yn eastlike rjochting in brêge oer de Heafeart te sykjen. Sa komme se út foar de pleats fan Site Veenstra en syn frou Bet Veenstra-Adema, by de Warrebrêge dus, noardlik fan Tsjalbert. Dêr ha de Dútsers harren yntusken yngroeven: se binne net fan plan dizze brêge oer te jaan. Mar as de Kanadezen tanks ynsette en op se sjitte, meitsje se mei in wite lape dúdlik dat se harren oerjaan wolle.

Hearrenfeanske fersetskommandant Sieger van der Laan is mei om de Kanadezen de wei te wizen en by it sjen fan de wite flagge, wol er graach yn ûnderhanneling mei de Dútsers. De Kanadezen riede him dit ôf, mar Van der Laan giet dochs. Yn spanning wachtsje de befrijers ôf wat der barre sil, oant se ynienen sjogge hoe't in Dútske kommandant him delsjit. De Kanadezen iepenje it fjoer op folle krêft en in lange besjitting folget. Yn de middei stake se it fjoer en witte de Dútsers dochs te ûntkommen.

Wat zullen de Duitsers op het laatste moment nog doen met de gevangenen in Crackstate?

Gerlof de Wolf
Foto: www.drentheindeoorlog.nl

Spanning yn Crackstate

De lange besjitting is ek te hearren yn Crackstate, dêr't de spanning noch altyd tanimt. Wûnder boppe wûnder binne de seis froulju yntusken ien foar ien frijlitten, mar de 60 finzen mannen sitte noch altyd yn deadseangst.

Bakker Gerlof de Wolf heart it geknal en de geroften fan oankommende Kanadezen yn spanning oan. Hy wie dejinge dy't altyd it iten foar de finzenen fan de gaarkeuken nei Crackstate brocht en is bot begien mei it lot fan de mannen. "Bange voorgevoelens maakten zich van mij meester. Wat zullen de Duitsers op het laatste moment nog doen met de gevangenen in Crackstate? Wat zullen ze doen met Crackstate zelf en met het telefoongebouw? De lucht in? Hetzelfde lot dus als onze bruggen? Of zullen er in Crackstate misschien tijdbommen liggen? De mensen maakten elkander bang en bevreesd."

'Ze staan op de Bronlaan!'

Underwilens is oan de oare kant fan Fryslân de befrijingstocht fan de Royal Canadian Dragoons rjochting de waadkust. Moarns iere betiid hearden se yn Drachten al sjitterij út de buert fan Oerterp en yn de rin fan de moarn is it dan einlik harren beurt.

De earste Kanadeeske ferkenningsweinen en pânserweinen ride fia it Ureterpervallaat en de Noordkade Drachten binnen en de befolking streamt massaal ta om se ûnder jûchjen binnen te heljen. Fia Drachten ride se nei Feanwâlden. Dêr loeit om 10 oere noch de sirene om't der sketten wurdt tusken Dútsers en de BS. Middeis rydt in groep fan 40 Kanadezen Feanwâlden binnen en jûns mei it ek feest wêze yn Damwâld.

De auto dêr't de Dútsers besykje te ûntkommen by de Woudpoortsbrêge yn Dokkum - Foto: Fries Verzetsmuseum
(advertinsje)
(advertinsje)