Stichtingen helpe ûnderdûkoerlibbers mei traumaferwurking

05 apr 2020 - 10:53

Joadske bern dy't yn de ûnderdûk de oarloch oerlibben, hawwe dêr faak in trauma oan oerholden. De stichtingen Elah en Amcha yn Israel biede terapy. Guon Joadske ûnderdûkersbern út Fryslân ferhuzen letter nei Israel. In ynterview mei psychoterapeuten Yaela Cohen en Elisheva van der Hal, yn de searje 'De terugkeer van de Joodse kinderen'.

Tekst: Wybe Fraanje

Foto: Eigen foto

Debora hie har hiele libben lulk west op har heit. Dy hie har yn de oarloch oerdroegen oan it ferset, om har yn feilichheid te bringen yn de ûnderdûk. Mar doe't it ferset har ophelle, wie har heit der net om ôfskie te nimmen. Heit oerlibbe de oarloch net en se hat him dus nea wer sjoen. Debora koe him net ferjaan dat er gjin ôfskie naam.

Yaela Cohen is psychoterapeut en direkteur fan Elah, Centrum voor Verwerking bij Rouw en Verlies in Israël. "Debora kreeg de opdracht een brief aan haar vader te schrijven. Daarna schreef ze namens haar vader een antwoordbrief: 'Het was te pijnlijk voor me om mijn dochtertje af te staan, ik wilde eigenlijk geen afscheid nemen.' Op dat moment kon ze hem vergeven, toen hij al 75 jaar niet meer leefde."

Yaela Cohen - Foto: Eigen foto

Yaela Cohen bellet út har hûs yn Tel Aviv wei. Ek yn Israel jilde de coronamaatregels fan isolaasje en kontaktferbod. It docht tinken oan hoe't it yn 'e oarloch wie. "Maar mensen die die tijd hebben meegemaakt zeggen: we hebben het nu vervelend en zwaar, maar het is niet te vergelijken met de situatie toen."

De stichting Amcha docht itselde wurk as Elah. Elisheva van der Hal is as psychoterapeut ferbûn oan Amcha. "Pas in de jaren tachtig begon men aandacht te krijgen voor de psychische gevolgen van de oorlog. In het begin wisten de hulpverleners niet goed hoe ze te werk moesten gaan. Er was vaak geen aandacht voor wat kinderen hadden meegemaakt. In de Joodse gemeenschap was iedereen getraumatiseerd. Veel gevoelens zijn geremd en weggestopt, die zijn later naar boven gekomen."

Peteargroep - Foto: Eigen foto

Yaela Cohen: "De trauma's zitten in het lichaam. Iemand heeft geen woorden of plaatjes bij de herinneringen, maar kan ontzettend schrikken van een dichtslaande deur. Of paniekaanvallen krijgen als hun spelende kleinkinderen ineens even uit beeld zijn."

Elisheva van der Hal is promovearre op ûndersyk nei trauma's by lytse poppen en pjutten. "De kinderen werden geboren in een chaos van angst en stress. Ze werden overgebracht van adres naar adres. Sommige baby's werden in een zak of een koffer weggesmokkeld. Het hechtingsproces raakte verstoord. Op latere leeftijd ontstonden hechtingsproblemen, of juist overmatige afhankelijkheid. Ook de allerkleinsten hebben geleden onder de oorlog, ook al hebben ze geen herinnering."

Elisheva van der Hal - Foto: Eigen foto

Elisheva van der Hal: "In mijn werk als psychotherapeut kwam ik mensen tegen met psychische problemen die ze zelf niet verbonden aan de oorlog. Wat rust geeft, is dat ze nu weten waar hun stressgevoelens vandaan komen. Bijvoorbeeld dat ze niet mochten huilen in de onderduik, of dat ze opgesloten zaten in een kast of kelder tijdens huiszoekingen. Of dat na de oorlog hun ouders terugkwamen uit de kampen en het kind gehecht was geraakt aan de onderduikouders."

Cohen: "Veel kinderen hebben van alles meegemaakt wat hen niet verteld is, en waar ze dus niet van weten. Met een cliënte heb ik haar archief bij de Commissie voor Oorlogspleegkinderen opgevraagd en we hebben het samen gelezen. Langzaam vielen ontbrekende puzzelstukjes op hun plek en kreeg ze een vollediger levensverhaal."

Van der Hal: "In de psychotherapie gaat het over het accepteren dat je problemen hebt en om het aanpassen aan de omstandigheden. Maar de oorlog accepteren Ach, het is nu eenmaal gebeurd kan eigenlijk niemand. Je moet op één of andere manier de opgekropte rouw over het verlies en de ervaringen verwerken, en kijken of je er een betere plaats voor kunt krijgen. Je gevoelens en je geschiedenis erkennen."

Muzykterapy - Foto: Eigen foto

Der libje noch sa'n 140.000 Holocaust-oerlibjenden yn Israel, mei in gemiddelde leeftiid fan 85 jier. Elah hat seis polykliniken, Amcha hat fyftjin lokaasjes. Njonken psychoterapy binne der praatgroepen en lotgenoategroepen foar mienskiplike ynteresses. Der binne ek frijwilligers dy't op besite gean. Op dit stuit is byinoar komme yn groepen fansels net mooglik. Van der Hal: "Veel overlevenden hadden geen of weinig familie. Eenzaamheid ligt op de loer."

De earste desennia nei de oarloch wie der yn Israel amper romte foar trauma. Cohen: "We waren een land in opbouw. Iedereen moest de handen uit de mouwen steken. Soms werden overlevenden scheef aangekeken: hoe hebben jullie het zover laten komen? Zo ontstond er ook schaamte. Velen zitten met existentiële vragen: 'waarom leef ik nog wel en zijn mijn broertjes en zusjes omgekomen?'"

Cohen: "Er was een zwijgcultuur. Mensen spraken er niet over met hun eigen kinderen, en die vroegen er dan maar niet naar. Dan kan het zomaar te laat zijn, als de ouders overlijden. Er kloppen steeds meer mensen van de tweede generatie bij ons aan voor hulp. Nu er vanuit de Israëlische overheid aandacht en financiering is voor de verwerking van oorlogstrauma's, is er ruimte voor de persoonlijke verhalen. Ouderen kunnen nog veel baat hebben bij hulp."

'De terugkeer van de Joodse kinderen' fertelt de ferhalen fan Joadske bern, dy't yn de oarloch yn Fryslân ûnderdûkt sitten hawwe. It is in mienskiplik projekt fan Stichting de Verhalen, Tresoar, Omrop Fryslân, de Leeuwarder Courant en it Friesch Dagblad.

(Advertinsje)
(Advertinsje)