De oarloch yn Fryske foto's: "Ynfalle en ymponearje"

07 mrt 2020 - 08:13

De Dútske besetter is fan maaie 1940 ôf yn Fryslân. Dat wurdt hieltyd mear sichtber. Soldaten marsjearje troch de strjitten, allerhanne foarwerpen en bisten wurde foardere en politike partijen wurde ferbean. Foar de befolking fan Fryslân betsjut it oanpassing. Alle sneonen en sneinen tusken 7 maart en 5 april binne der by Omrop Fryslân byldferhalen te lêzen oer de Twadde Wrâldoarloch, yn it ramt fan it projekt De Tweede Wereldoorlog in 100 foto's.

Leden fan de Nederlandse Arbeidsdienst by Warkum - Foto: Fries Verzetsmuseum

Sy foarmje in lange rige, de leden fan de Nederlandse Arbeidsdienst (NAD). Yn likense trêd stappe de manlju troch de polder by Warkum. De NAD-leden drage skeppen op de skouders, as wiene it gewearen. Efter harren de reiddekke Ho-mole oan de Homolefeart. De mole is al lang ferdwûn, hjoed-de-dei leit op dit plak ien fan de sportfjilden fan V.V. Workum, njonken de Sudergoawei.

Eksersearje mei de skeppe

It omtôgjen mei skeppen is it symboal fan de NAD, in organisaasje dy't yn 1941 oprjochte is troch de besetter. De manlju wurkje by it oanlizzen fan diken en kanalen en yn de lânbou. Dochs wurde se sa ek oplaat foar bygelyks it graven fan fjochtgroppen. De NAD wurket earst mei frijwilligers, mar fan 1942 ôf is jongerein ferplichte. It duorret net lang foar't de organisaasje ûnder nasjonaalsosjalistyske ynfloed komt. De oplieding hat in sterk militêr karakter, dêr heart it eksersearjen ek by.

NAD-leden sliepe yn kampen, njoggen yn Fryslân. Kamp Warkum hjit ek wol 'It Romme Fjild.' Yn 1944 skriuwt in krante nei in besite: "Wat de jongens leeren is: absolute gehoorzaamheid. Een bevel is een bevel en dat dient te worden opgevolgd. Misschien is dat niet altijd even aangenaam - het leven vraagt echter ook niet naar prettig of verdrietig, doch stelt zijn eischen, waaraan we eenvoudig hebben te voldoen."

Dizze hynders yn Gytsjerk binne troch de besetter foardere - Foto: Fotograaf: J. D. de Jong (Fotoarchief Leeuwarder Courant)

Yn de oarloch wurdt der fan alles rôve troch de besetter, ek hynders. Yn de mobilisaasjeperioade fan it Nederlânske leger waard dat al dien. Mar doe krigen boeren as kompensaasje noch in fergoeding. By de Dútsers giet dat oars. Sy helje gewoan op wat sy wolle. Allinne as minsken in 'dekbewiis' hawwe fan in hynsteboer, wolle de Dútsers de hynders net hawwe. Sy hawwe gjin ferlet fan drachtige hynders. Dat makket dat der aardich fraudearre wurdt troch eigeners.

Dizze buorden yn Ljouwert litte de 'nazifikaasje' sjen - Foto: Historisch Centrum Leeuwarden

Wa't yn Ljouwert oer de Harnzerstrjitwei rydt, komt yn 'e midden fan in rotonde it byld Us Mem tsjin. Yn 1941 pronke dy bekende ko dêr noch net. Mar sûnt 1940 steane der wol buorden op it krúspunt. De buorden wize nei besettingsynstânsjes en binne al gau nei de Dútske ynfal pleatst. It toant wêr't men hinne moat om de befelhawwer fan de Ordnungspolizei en de Sicherheitspolizei te finen, mar it lit ek sjen dat de Wehrmacht (it Dútske leger) in eigen brânstofdepot hat. It falt op dat der ûnderoan de peal in swárt buordsje hinget, Deutscher Kriegerfriedhof stiet derop. Dat wiist nei it Dútske oarlochsbegraafplak.

De WA marsjearret op de Wurdumerdyk - Foto: Fotograaf: A. Bakker (Historisch Centrum Leeuwarden)

Net lang nei de Dútske ynfal, yn de simmer fan 1940, paradearret de Weerbaarheidsafdeling (WA) oer de Wurdumerdyk yn Ljouwert. Dy WA falt ûnder de Nationaal-Soscialistische Beweging (NSB), de kollaboraasjepartij yn de besettingstiid. Mar it komt der eins op del dat it knokploegen binne. Sy pakke minsken hurd oan dy't it net mei de NSB iens binne en soargje foar rebûlje en opskuor.

Ymponearje yn de haadstêd

De WA'ers marsjearje yn harren swarte unifoarms mei mar ien doel: ymponearje. Dochs wiene der úteinlik net in soad Fryske WA'ers. Yn totaal hawwe dat der likernôch 250 west.

In yn 1945 arrestearre 'moffenmeid' yn Harns - Foto: Griet de Jong (Tresoar, Fries Fotoarchief)
(advertinsje)
(advertinsje)