Domela Nieuwenhuis 100 jier ferstoarn: libje syn ideeën yn 2019 noch?

17 nov 2019 - 09:45

'Us Ferlosser' is moandei eksakt 100 jier lyn ferstoarn. Dat wie de bynamme fan dûmny Ferdinand Domela Nieuwenhuis (1846-1919), de romrofte sosjalistyske en letter anargistyske foarman. Fan ein jierren 1870 ôf besocht Domela as ien fan de earsten mear rjochten foar arbeiders foarinoar te krijen. Yn ús provinsje krige hy in grutte oanhing.

Ferdinand Domela Nieuwenhuis (1846-1919) - Foto: Rijksmuseum

Dit jier binne der ferskate aktiviteiten om Domela te betinken en syn gedachteguod yn eare te hâlden. Yn Buro de Vries komme fjouwer gasten oan bar, dy't elts in bân mei de man hawwe, op útinoar rinnende wizen.

De fjouwer gasten yn Buro de Vries komme ta de konklúzje dat Domela grif klimaataktivist west hie, as hy yn de tiidmasine siet en no yn ús lân wêze soe. Domela wie in oertsjûge fegetariër en hold him bot mei de natuer dwaande. Syn grutste striid gie lykwols oer maatskiplik ûnrjocht. Domela Nieuwenhuis wurdt sjoen as ien fan de grûnlizzers fan it sosjalisme yn Nederlân.

De folsleine dokumintêre oer Domela Nieuwenhuis

Fryslân learde Domela yn it earstoan kennen as predikant. Hy kaam fan Hollân nei ús provinsje. Hy preke yn de Luterkse tsjerke fan Harns en wenne dêr doe ek. Mar mei troch it ferlies fan trije froulju yn harren kreambêd ferlear hy syn leauwe yn God. Nei njoggen jier as predikant ferliet hy de tsjerke. Hy rjochte in frijtinkersbeweging op en bekearde him ta it sosjalisme. It wiene rûzige tiden. Arbeiders kamen hieltyd mear yn opstân, bygelyks yn de feanterijen yn Fryslân. Domela waard harren 'ferlosser'.

Boargemaster Sluiter

Boargemaster Roel Sluiter fan Harns hâldt tiisdei in lêzing oer Domela yn it Hannemahûs yn Harns. De sosjalistysk foarman luts al jong de oandacht fan de boargemaster fan Harns. "Als jong beginnend links mannetje was ik een bewonderaar. Niet van Troelstra, die was niet radicaal genoeg," seit hy. De boargemaster tinkt lykwols dat Domela him no in rjochts figuer fine soe. Sluiter is lid fan de PvdA, dat soe neffens Nieuwenhuis grif net links genôch wêze.

Roel Sluiter by de tsjerke dêr't Domela Nieuwenhuis preke - Foto: Omrop Fryslân, Simone Scheffer

Boargemaster Roel Sluiter fan Harns oer Domela Nieuwenhuis

Janny van der Molen

Janny van der Molen is al lang ynteressearre yn it libben en tinken fan Domela Nieuwenhuis. Hielendal doe't se yn De Knipe kaam te wenjen en útfûn dat der yn 1890 yn de buert in grutte sosjalistyske meeting wie. Earder al skreau se in boekje oer Domela yn in rige oer helden. Dit jier hat se wer in boek skreaun, dêr't Domela in rol yn spilet.

De meeting op buorskip De Mar by It Hearrenfean wie ien fan de grutsten. Sa'n 15.000 minsken kamen der op ôf. Ien fan de sprekkers wie Wilhelmina Drukker. It boek fan Janny giet oer Geertje Kleefstra, in jonge frou út Fryslân. Sy is oanhinger fan Domela en letter ek striidmakker. It deiboek, de titel fan it boek, is spesjaal skreaun fanwegen it Domela-jier. Neffens Janny van der Molen hat Domela, ek al einige hy as anargist, in soad betsjutten foar arbeiders en de rjochten dy't hjoed-de-dei noch bestean.

Janny van der Molen oer Domela Nieuwenhuis en de sosjalistyske striid

Artyst Meindert Talma

Meindert Talma is artyst en skriuwer. Hy skreau in muzikaal libbensferhaal fan Domela Nieuwenhuis. Op 'Explore the North' sil hy mei strikers en in grut koar ferskes oer it libben fan Domela bringe. Talma hat al fan jongs oan in fassinaasje foar Us Ferlosser.

Benammen it lijensferhaal fan de sosjalist en letter anargist sprekt him oan. Der sitte Bibelske komponinten yn it libben fan Domela Nieuwenhuis. It ferlies fan syn trije froulju en ek noch in tal bern mar ek it martelderskip fan de foarman sprekt ta de ferbylding. Neffens Meindert Talma is it eins frjemd dat der noch nea in telefyzjesearje of film makke is oer Domela Nieuwenhuis. Alle eleminten foar in dramasearje binne oanwêzich yn de persoan fan Domela, seit hy.

Meindert Talma - Foto: Omrop Fryslân, Simone Scheffer

Meindert Talma oer syn muzikale libbensferhaal fan Domela Nieuwenhuis

..

Histoarikus Johan Frieswijk

Johan Frieswijk is dé kenner fan Domela Nieuwenhuis en de opkomst fan it sosjalisme yn Fryslân. Neffens him wie der in grutte striid foar de arbeiders en earmen mar ek in behoarlike striid tusken Domela Nieuwenhuis en dy oare bekende sosjalistyske foarman yn Fryslân, Piter Jelles Troelstra. Domela akseptearre eins net dat Troelstra of oaren njonken him kamen. Der wie wol sprake fan in machtstriid.

Domela waard letter anargist. Hy ferlear nei in mislearre Twadde Keamerlidmaatskip syn betrouwen yn de ynstitúsjonele polityk. Hoewol't hy út in ryk fermidden kaam, einige hy earm. Syn jild hie hy ynset foar syn striid foar de sosjale saak.

Doe't hy ferstoar wiene der lykwols in soad minsken dy't him de lêste eare tabrochten. Alde makkers brochten jild byinoar om Domela Nieuwenhuis op in weardige wize nei syn lêste rêstplak te bringen.

Histoarikus Johan Frieswijk - Foto: Omrop Fryslân, Simone Scheffer

Histoarikus Johan Frieswijk oer Domela Nieuwenhuis

De fjouwer Domela-kenners bliuwe it ferhaal fan Domela Nieuwenhuis tige wichtich finen. Ek no noch. De foarman dy't altyd rêstich bleau en mei sêfte stim spruts hie sa'n soad garisma dat hy in soad folgelingen hie. En dat foar de goede saak.

Neffens Janny van der Molen kinne je wol langje nei sa'n lieder. Ek de oaren tinke dat hy mei syn stal, útstrieling en oertsjûgingskrêft in soad betsjutte kinne soe. It is fansels dreech te bepalen hoe't en wêr't Domela yn ús tiid stean soe.

De fjouwer tinke dat hy ek no in ienling wurde soe. Talma tinkt oan de Occupiebeweging, Sluiter en Van der Molen tinke oan klimaataktivisme. As dat lykwols wer ta in offisjele beweging liede soe, soe Domela Nieuwenhuis neffens Sluiter wer ôfheakje.

(advertinsje)
(advertinsje)