Hoe hold Fryslân yn de midsiuwen drûge fuotten? En wat kinne wy dêr no fan leare?

12 sep 2021 - 19:00

"We wize no gau nei de gemeente, mar we moatte ús beseffe dat dit probleem fan ús allegear is, en dat we it mei ús allen oplosse moatte." Dat seit Jorris Kingma. Hy die histoarysk ûndersyk nei wetterbehear.

Jorris Kingma - Foto: Omrop Fryslân, Froukje Sijtsma

De 25-jierrige Kingma die foar syn stúdzje European Studies oan de Ljouwerter hegeskoalle NHL Stenden histoarysk ûndersyk nei wetterbehear. In nijsgjirrich fraachstik yn in tiid dêr't ekstreme drûchte, wetterkoarten en ûnderhâld fan diken in soad omtinken freegje.

Dit ferhaal leaver hearre? Dat kin! Harkje hjir nei de reportaazje fan Froukje Sijtsma:

Opgroeid yn it doarpke Ried komt Jorris Kingma graach ta rêst by de kwelders fan de seedyk by Westhoek. "Troch de seizoenen hinne sjogge je hjir it lânskip feroarjen. As je hjir binne, dan hoege je net mear op fakânsje."

De skjintme fan de seedyk sprekt Kingma bot oan, dochs is hy ek bewust dat ûnderhâld fan de diken fan belang is om drûge fuotten te hâlden, hielendal no't it waar feroaret.

De Westhoek - Foto: Omrop Fryslân, Remco de Vries

Om mear oer dit ûnderwerp te witten te kommen, ûndersocht Kingma ûnder lieding fan âldfrisist Anne Tjerk Popkema, hoe't de Friezen yn de midsiuwen omgienen mei wetterbehear. "Ik haw my earst trije moannen ynlêzen en doe begûn him in ferhaal te foarmjen."

Fryske frijheid

"Yn de twadde iuw nei Kristus setten bewenners útein mei it bouwen fan terpen en om de tsiende iuw hinne binne se begûn mei it oanlizzen fan diken. Fan dy tiid ôf hawwe wy ús lânskip hieltyd mear foarmjûn, lân op wetter wûn en hawwe wy ús hjir hieltyd mear permanint fêstigje kind."

Neffens Kingma is de perioade fan de Fryske frijheid (1250-1498) nijsgjirrich. "Yn dy tiid waarden diken boud, groeven se ôfwetterings en waarden slûzen oanlein."

Stjerrerein boppe de Waaddyk - Foto: Remco de Vries, Omrop Fryslân

"Fryslân hie doe gjin sintraal gesach en dat betsjut dat alles doe oanlein is foar en troch de befolking sels en dat is hiel nijsgjirrich. Elts wie ferantwurdlik foar drûge fuotten."

Feangreidedossier

De tiid fan de Fryske frijheid hie gjin Wetterskip of dykgraven. Dat hoegde doe ek net.

"It is typysk fan no dat ferantwurdlikheden en belangen sa bot segmintearre en kompartimintearre wurde, dat we der net mear útkomme. Nim bygelyks it feangreidedossier: Hoe lang prate wy dêr no al oer? En we komme der net út."

Wetteroerlêst as kollektyf probleem

Dêr't Fryslân de lêste twa simmers noch bot te krijen hie mei hjitteweagen, wienen it just dizze simmer de ekstreme reinbuien dy't soargen joegen. Yn Wâldsein bygelyks foel in soad wetter en stienen de strjitten blank.

Dit wie de sitewaasje yn Wâldsein:

(Advertinsje)
(Advertinsje)