Gaelische schrijfster in kielzog van Boerenoorlog

28 apr 2016 - 09:50

De Ierse schrijfster Réaltán Ní Leannáin (54) is te gast in Leeuwarden waar ze inspiratie op probeert te doen voor een nieuw boek. Ze stuitte op een opmerkelijke connectie tussen haar vaderland en de Boerenoorlog.

Door Kirsten van Santen

In Ierland zijn veel dingen nog niet vanzelfsprekend. Abortus, anticonceptie, vrouwenrechten, euthanasie. De Ierse schrijfster Réaltán Ní Leannáin die deze maand in het kader van Tresoars uitwisselingsproject Other Words/ Oare Wurden in Leeuwarden te gast is, weet daar alles van. Zij is een stille, maar vastberaden voorvechtster van een referendum over het recht op abortus, vertelt ze gedreven. Iedere dag moeten twaalf Ierse vrouwen daarvoor naar Engeland, Duitsland of Nederland uitwijken. Een grote maatschappelijke misstand, een schandaal anno 2016, vindt Leannáin. Ze schrijft erover, compromisloos, voor niets of niemand bang, ook voor de almachtige katholieke kerk niet.

Ze schrijft haar short shories veelal vanuit het perspectief van de Ierse vrouw, zoals in de verhalenbundel Dilis: over hoe vrouwen jonge kinderen op moesten voeden in het door terreur bedreigde Belfast van de jaren zeventig, de stad waar de schrijfster zelf opgroeide. Rechten hadden deze moeders nauwelijks: zodra ze trouwden en kinderen kregen, moesten ze thuis blijven, mochten ze niet meer werken. Niemand had oog voor wat zij moesten doorstaan: wat voor een inspanning het kostte om hun kroost te hoeden voor geweld en bomaanslagen.

Leannáin begon zeven jaar geleden te schrijven, nadat er op 47-jarige leeftijd borstkanker bij haar was geconstateerd tijdens een routinecontrole in Dublin. Ineens was de universitair docente ernstig ziek. Er diende zich een jaar van operaties en chemotherapie aan. Ze was bang, verdrietig maar ook ronduit boos, vertelt ze nu, aan haar Leeuwarder werktafel, van oor tot oor glimlachend. De ziekte is weg. Ze is er nog.

Het schrijven was noodzaak in die periode, en is bij haar gebleven. ,,Er moest iets uit, ik moest mezelf uitdrukken.’’ Dat deed ze eerst door poëzie te schrijven – niet in het Engels maar in het Gaelic. ,,De taal van het hart’’, noemt ze die taal. De gedichten verduidelijkte ze op een blog en vanuit de blog stapte ze over naar de proza. Maar ze bleef haar moedertaal trouw, het Iers, ookal is de markt van lezers klein.

Nu, te gast in Friesland, wil ze zich in het Fries verdiepen. Vooralsnog weet ze er niet veel meer over dan dat het een taal is die enigszins onder druk staat, maar waar ,,mensen zich niet erg druk om maken’’. Ze is veel alleen in Leeuwarden, hunkert naar contacten, maar vindt het nog lastig om zelf op pad te gaan. Dat heeft als voordeel dat er veel tijd overblijft voor haar schrijfproject: een roman over Ieren die participeerden in de Boerenoorlogen die tussen 1880 en 1902 in Zuid-Afrika tussen Britten en Boeren (afstammelingen van Nederlandse kolonisten) werden gevochten.

Toen ze haar inmiddels 92-jarige vader in Belfast vertelde dat ze was uitverkozen om een periode in Nederland te werken, vertelde hij haar voor het eerst over ‘uncle Patsy’ die meevocht in een van de Boerenoorlogen en van wie sindsdien nooit meer iets is vernomen. Het wekte de schrijflust van de Ierse op. Ze werd nieuwsgierig en onderzoekt die geschiedenis nu, waarschijnlijk als een van de eerste Ierse romanciers. De lacunes vult ze op met haar verbeeldingskracht – ze werkt aan een roman over een hedendaagse Ier die er achter komt dat er een belangrijke erfenis op hem ligt te wachten in Zuid-Afrika.

,,Ieren vochten in allerlei oorlogen mee, als het maar tegen de Engelsen was’’, lacht de schrijfster. ,,Een directe ideologische relatie was er niet.’’

In de beslotenheid van haar appartement in de Kanaalstraat in Leeuwarden, op een steenworp afstand van de Emmakade, begint de Boerenoorlog voor haar ogen te leven. Tegelijk houdt ze de lijntjes met thuis open: via twitter en facebook blijft ze actievoeren voor abortus. Het thuisland trekt, evenals de strijd voor gerechtigheid, al is ze nog zo ver van huis.

Trefwurden: 
LF2018 Finster op Fryslân
(Advertinsje)
(Advertinsje)