Provincie pakt 25 jaar na 'Fryslân fernijt' weer bestuurlijke vernieuwing op

30 jul 2020 - 18:10

De provincie Fryslân gaat na de zomer aan de slag met bestuurlijke vernieuwing. Dat proces moet leien tot goed samenwerkende overheden én veel meer inspraakmogelijkheden voor burgers. Hierbij wordt gedacht aan zaken als directe digitale inspraak, maar ook aan een Friese senaat van burgers, die adviezen geeft over belangrijke thema's zoals natuur- en milieubeleid en het nieuwe streekplan.

Apotheker, Brok en Hermans in gesprek over bestuurlijke vernieuwing - Foto: Omrop Fryslân

Commissaris van de Koning Arno Brok heeft bestuurlijke vernieuwing in zijn portefeuille. Hij streeft naar een krachtig openbaar bestuur voor Fryslân dat eensgezind functioneert en past bij deze tijd. Het is niet voor het eerst dat Fryslân aan de slag gaat met een experiment voor bestuurlijke vernieuwing. In de jaren 90 mislukte het proces 'Fryslân fernijt', dat toen getrokken werd door Hayo Apotheker, toen burgemeester van Leeuwarden, en Loek Hermans, toen commissaris van de Koningin. Commissaris Arno Brok ging daarom donderdagochtend in het Provinciehuis in gesprek met Apotheker én Hermans om te praten over de noodzaak maar ook over de risico's van bestuurlijke vernieuwing.

Herindelig

In 1995 wilden Apotheker en Hermans de toenmalige gemeenten Leeuwarderadeel en Menaldumadeel herindelen bij Leeuwarden om de Friese hoofdstad aan meer dan 100.000 inwoners te helpen. Tegelijkertijd zou er één Fries politiekorps moeten komen met commissaris Hermans als korpschef. Dat zou juridisch geregeld worden in een aparte wet Lex Frisionium voor de provincie Fryslân, maar door fel verzet van de plattelandsgemeenten en ook van partijen als CDA en FNP ging het feest niet door.

"Ik wilde toen misschien wel te vlug", zegt Loek Hermans, als hij terugdenkt aan zijn periode als commissaris van de Koning. "We kregen de mensen in Fryslân toen onvoldoende mee." Hermans kan dat achte rook niet los zien van een stuk conservatisme in de Friese samenleving dat hij omschrijft als 'de tirannie van de status quo'. "Mensen hier zijn zo trots op hun eigen identiteit en geschiedenis dat ze niet altijd veranderingsgezind zijn. Maar je kunt natuurlijk ook veranderen met behoud van je identiteit en historie."

Oud-commissaris van de Koningin Loek Hermans

Het uitgangspunt voor bestuurlijke vernieuwing is in 2020 een stuk gunstiger dan in 1995, denken de drie mannen. "Je kunt nu als bestuurder zeven dagen in de week contact hebben met je achterban, dat is fantastisch. Ik raad de provincie aan om goed gebruik te maken van de mogelijkheden voor digitale inspraak", zegt oud-commissaris Hermans.

Het inrichten van een digitaal platform voor directe inspraak is een van de zeven voorstellen voor bestuurlijke vernieuwing in de basisnotitie waar de provincie Fryslân de komende herfst mee aan de slag wil. Een ander voorstel is een burgerbudget, waarbij burgers bepalen waar de provincie geld aan uitgeeft. Wil zoiets zin hebben, dan moet het burgerbudget wel 'substantieel' zijn. De provincie denkt eerder aan miljoenen dan aan tonnen. Het is de komende herfst aan de Staten om te beslissen met welke voorstellen de provincie als eerst aan de slag gaat.

Fryslân als experimenteer-provincie

Net als 25 jaar geleden wordt Fryslân weer een soort van experimenteer-provincie op het gebied van bestuurlijke vernieuwing. Commissaris Brok is goed gewaarschuwd door de mislukking in de jaren '90 en zal nu zijn best doen om het proces beter te laten verlopen. De commissaris haakt daar aan toe dat het daar niet om gaat om wat hij wil. "het gaat er om wat de mensen in Fryslân willen."

Volgens oud-burgemeester Apotheker ligt het voor de hand om Wetterskip Fryslân bij de provincie onder te brengen, omdat beide organisaties veel raakvlakken hebben. Je krijgt zo volgens hem een sterker Fries middenbestuur, dat ook nog eens meer geld heeft. Loek Hermans ziet niks in dat voorstel. "Als je waterbeheer ondergeschikt maakt aan de politieke waan van de dag, dan houden we geen droge voeten in dit land."

Brok ziet meer in een intensieve samenwerking met 'de vrienden van het waterschap'. "Als het om de veenweide gaat, kan een Statencommissie heel goed vergaderen met het waterschapsbestuur om de zaken goed af te stemmen." De commissaris zegt niet uit te zijn op discussies over nieuwe bestuurlijke structuren. "Het gaat mij om de inhoud. Als het om structuren gaat, gaat alle energie en aandacht daarnaartoe en dat is juist niet de bedoeling."

Commissaris van de Koning Arno Brok

Een van de dingen waar de Friese overheden mee aan de slag moeten is met de transformatie van de landbouwsector. "We hebben 308.000 koeien in Fryslân. Het is elf procent van onze economie en 40 procent van de productie is voor de export. Als dat wegvalt, krijgen we grote problemen", zegt Brok. Hij wil graag in overleg met 'jonge boeren' werken aan perspectief voor de sector.

(Advertentie)
(Advertentie)