15 april 1945: de bevrijding van Leeuwarden en Sneek

15 apr 2020 - 08:00

Dit jaar is het 75 jaar geleden dat Nederland bevrijd werd van de Duitsers. De bevrijding van Fryslân begon op 12 april. In een serie van vijf artikelen staan we daar de komende dagen bij stil. Deel vier: de bevrijding van de hoofdstad van Fryslân.

De Canadezen rijden via de Groningerstraatweg Leeuwarden binnen - Foto: Foto: P. Stallinga (Historisch Centrum Leeuwarden)

"Zondagmorgen. Is Leeuwarden nu een Duitse stad of is het een Canadeesche stad?" vraagt de Leeuwarder ondernemer Goffe Miedema zich af in zijn dagboek: "(...) Hier en daar loopt een agent met een geweer in de hand, een paar mensen van de ondergrondse met handgranaten en machinepistolen, allemaal de rood wit blauwe banden om de arm, want Leeuwarden is bevrijd", gaat hij verder.

Het zal nog tot zeker 12 uur duren, voor de eerste Royal Canadian Dragoons uit Dokkum vandaan over de Groningerstraatweg de stad in rijden. Leeuwarden, de hoofdstad van Fryslân is dan echt bevrijd, en de Leeuwarders zijn niet meer te houden.

'De Friezen hebben zichzelf bevrijd'

Ook Keimpe Sikkema gaat de deur uit: "Vlaggen vliegen uit de ramen en de mensen uit de huizen, nood-alarm of geen noodalarm. Wij zaten juist aan tafel, toen het bericht door de stad vloog en het gejuich aankondigde, dat ze in de binnenstad waren. In a hurry hebben we ons met zoveel zorg en moeite saamgestelde middageten naar binnengewerkt en zijn naar de Groningerstraatweg gehold."

De stad komt er naar omstandigheden goed vanaf. Bruggen, de elektriciteitscentrale, de gasfabriek, de waterleiding en de telefooncentrale zijn nog allemaal intact. Dat zou mede te danken zijn aan de BS die de springladingen die de Duitsers wel hebben aangebracht, saboteren. Ook heeft de BS al controle over de stad nog voor de Canadezen binnenkomen. Een Canadese bevelhebber zou dan ook gezegd hebben dat de Friezen eigenlijk zichzelf hebben bevrijd.

De Canadese bevrijders op de Brugweg in Birdaard - Foto: Foto: Code: HC1. Verzet uit Dankbaarheid.

Duitsers op de vlucht bij Birdaard

De bevrijders zijn al in Leeuwarden, maar in Birdaard en omgeving lopen nog veel groepjes Duitsers met wapens rond. Zij willen naar Harlingen, maar worden in het nauw gedreven door de Canadezen. De brug in Birdaard is de enige brug over de Ee die nog intact is.

De Birdaarder BS probeert de Duitsers tegen te houden, wat uitloopt op een vuurgevecht in het dorp. Gelukkig komt er versterking van de Canadezen en de BS uit Drachten, en uiteindelijk geven de Duitsers zich over. De Canadezen verliezen in het gevecht wel hun luitenant William Thomas Buddell.

Ook bij Akkerwoude (nu Damwoude), raakt de BS in gevecht met Duitsers. Ze schieten op een wagen vol met Duitse munitie met een grote explosie als gevolg. Eén Duitser geeft zich over, twee anderen weten te ontkomen. Dan komen ze tegenover Harmen Brouwer en Jan Kaper van de BS te staan. Die dwingen de Duitser en zijn Nederlandse helper om zich over te geven, maar ze weigeren en schieten beide jongens dood.

Ze fietsen verder via Rinsumageest richting Stenendam. Maar daar zijn intussen Canadese tanks aangekomen. Om aan het zicht te ontsnappen verstoppen ze zich in het hooi op de boerderij van de familie Van Keulen. De BS'ers hebben snel genoeg in de gaten waar ze zitten, maar de Duitser weigert opnieuw om zich over te geven. Het loopt uit op een schietpartij en uiteindelijk nemen de Canadezen de boerderij met hun tanks onder vuur. De Duitser, zijn helper en BS'er Bauke Lyklema komen om.

Met hulp van de inwoners van Akkrum en Jirnsum wordt brug van Oude Schouw weer gemaakt - Foto: Foto: Y. Damsma fia Stifting Akkrum Ald en Nij

Een noodbrug bij Oude Schouw

Vanuit Akkrum willen de Canadezen daar ook naar Leeuwarden, maar bij Oude Schouw stuiten ze op een probleem. De brug is vernield, en dus kunnen ze het Prinses Margrietkanaal niet oversteken. De Roomse Kerk van Jirnsum komt net uit, schrijft Yge Damsma in 2005, als iemand roept: 'De Kanadezen binne op 'e Skou." Ze gaan er snel heen en zien dat BS'ers uit Akkrum al met balken en planken aan de gang zijn. Inwoners van Akkrum en Jirnsum steken ook de handen uit de mouwen en zo wordt een noodbrug gebouwd.

Een ploegje Canadezen probeert intussen via de Leppedyk in Jirnsum te komen, maar ook de Sylsbrêge is opgeblazen. Een paar soldaten klimmen over het puin naar het dorp en delen sigaretten, chocolade en zuurtjes uit. Ze rijden naar Grou om dat dorp te bevrijden en de Grousters zorgen ervoor dat de Canadezen en hun vijf brencarriers met ponten worden overgezet naar Wergea. Daarvandaan rijden ze meteen door naar Leeuwarden.

De Canadezen rijden via de Westermeer Joure in - Foto: Foto: Museum Joure

Drama's bij Scharsterbrug

Vanuit Heerenveen bereiken de Canadese bevrijders zonder oponthoud Joure. Via de Westermeer rijden ze rond een uur of tien het dorp in en ook hier worden ze door veel blije mensen welkom geheten.

In Scharsterbrug horen ze ook dat Joure vrij is. Kees Klijnsta haalt zijn spiksplinternieuwe fiets onder het hooi vandaan en gaat erheen, om te kijken of de Canadezen er al aankomen. Hij is nog maar net terug als hij door het raam wordt neergeschoten door een Duitse scherpschieter en bewusteloos in elkaar zakt.

(Advertentie)
(Advertentie)