Stichtingen helpen onderduikoverlevers met traumaverwerking

05 apr 2020 - 10:58

Joodse kinderen die in de onderduik de oorlog overleefden, hebben daar vaak een trauma aan overgehouden. De stichtingen Elah en Amcha in Israël bieden therapie. Sommige Joodse onderduikkinderen uit Friesland verhuisden later naar Israël. Een interview met psychotherapeuten Yaela Cohen en Elisheva van der Hal, in de serie 'De terugkeer van de Joodse kinderen'.

Tekst: Wybe Fraanje

Foto: Eigen foto

Debora was haar hele leven boos geweest op haar vader. Die had haar in de oorlog overgedragen aan het verzet, die haar in veiligheid bracht in de onderduik. Maar toen het verzet haar kwam halen, was haar vader er niet om afscheid te nemen. Vader overleefde de oorlog niet en ze heeft hem dus nooit meer gezien. Debora kon hem niet vergeven dat hij geen afscheid nam.

Yaela Cohen is psychotherapeut en directeur van Elah, Centrum voor Verwerking bij Rouw en Verlies in Israël. "Debora kreeg de opdracht een brief haar vader te schrijven. Daarna schreef ze namens haar vader een antwoordbrief: 'Het was te pijnlijk voor me om mijn dochtertje af te staan, ik wilde eigenlijk geen afscheid nemen.' Op dat moment kon ze hem vergeven, toen hij al 75 jaar niet meer leefde."

Yaela Cohen - Foto: Eigen foto

Yaela Cohen belt vanuit haar huis in Tel Aviv. Ook in Israël zijn coronamaatregelen als isolatie en contactverbod. Het doet denken aan hoe het in de oorlog is geweest. "Maar mensen die die tijd hebben meegemaakt zeggen: we hebben het nu vervelend en zwaar, maar het is niet te vergelijken met de situatie toen."

De stichting Amcha doet hetzelfde werk als Elah. Elisheva van der Hal is als psychotherapeut verbonden aan Amcha. "Pas in de jaren tachtig begon men aandacht te krijgen voor de psychische gevolgen van de oorlog. In het begin wisten de hulpverleners niet goed hoe ze te werk moesten gaan. Er was vaak geen aandacht voor wat kinderen hadden meegemaakt. In de Joodse gemeenschap was iedereen getraumatiseerd. Veel gevoelens zijn geremd en weggestopt, die zijn later naar boven gekomen."

Peteargroep - Foto: Eigen foto

Yaela Cohen: "De trauma's zitten in het lichaam. Iemand heeft geen woorden of plaatjes bij de herinneringen, maar kan ontzettend schrikken van een dichtslaande deur. Of paniekaanvallen krijgen als hun spelende kleinkinderen ineens even uit beeld zijn."

Elisheva van der Hal is gepromoveerd op onderzoek naar baby- en peutertrauma's. "De kinderen werden geboren in een chaos van angst en stress. Ze werden overgebracht van adres naar adres. Sommige baby's werden in een zak of een koffer weggesmokkeld. Het hechtingsproces raakte verstoord. Op latere leeftijd ontstonden hechtingsproblemen, of juist overmatige afhankelijkheid. Ook de allerkleinsten hebben geleden onder de oorlog, ook al hebben ze geen herinnering."

Elisheva van der Hal - Foto: Eigen foto

Elisheva van der Hal: "In mijn werk als psychotherapeut kwam ik mensen tegen met psychische problemen die ze zelf niet verbonden aan de oorlog. Wat rust geeft, is dat ze nu weten waar hun stressgevoelens vandaan komen. Bijvoorbeeld dat ze niet mochten huilen in de onderduik, of dat ze opgesloten zaten in een kast of kelder tijdens huiszoekingen. Of dat na de oorlog hun ouders terugkwamen uit de kampen en het kind gehecht was geraakt aan de onderduikouders."

Cohen: "Veel kinderen hebben van alles meegemaakt wat hen niet verteld is, en waar ze dus niet van weten. Met een cliënte heb ik haar archief bij de Commissie voor Oorlogspleegkinderen opgevraagd en we hebben het samen gelezen. Langzaam vielen ontbrekende puzzelstukjes op hun plek en kreeg ze een vollediger levensverhaal."

Van der Hal: "In de psychotherapie gaat het over het accepteren dat je problemen hebt en om het aanpassen aan de omstandigheden. Maar de oorlog accepteren Ach, het is nu eenmaal gebeurd kan eigenlijk niemand. Je moet op één of andere manier de opgekropte rouw over het verlies en de ervaringen verwerken, en kijken of je er een betere plaats voor kunt krijgen. Je gevoelens en je geschiedenis erkennen."

Muzykterapy - Foto: Eigen foto
(advertinsje)
(advertinsje)