Dochter van filmer unieke Elfstedentocht van 1954: "Mijn vader wilde die film hebben"

03 feb 2020 - 21:40

"Mijn vader wilde verslag doen. Hij wilde die film hebben", vertelt Klara Woldring-Steensma. Ze is zichtbaar trots als ze over haar vader, Sjoerd Steensma, vertelt. In 1954 ging Steensma op pad om de kopgroep van de Elfstedentocht te volgen. De Bolswarder legde ze eerst vast in Harlingen, daarna in Franeker, Alde Leie, Vrouwenparochie en Dokkum.

Op het ijs naast de Prinsentuin in Leeuwarden stond Steensma er weer en legde hij de overwinning vast van Jeen van den Berg. Hij deed dat allemaal met een kleurenfilmpje in zijn camera. Voor die tijd was dat heel ongewoon. Voor zover nu bekend is, zijn dit de oudste kleurenbeelden van een Elfstedentocht.

Keystone-camera met 16mm-film

Op tafel in het Fries Film Archief ligt een leren tas. In die tas zit de camera van Sjoerd Steensma. Hij kreeg hem in 1946 van een zwager uit de Verenigde Staten. Die was overgekomen uit Californië. Klara Woldring-Steensma: "Mijn vader was een man die heel goed nadacht over wat hij wilde vastleggen. Hij filmde ons als familie, maar ook evenementen. Hij had gevoel voor drama en ook voor dingen die mooi waren. Het was een man die dat graag allemaal regisseerde. Hij schreef ook alles volledig uit. Dat hielp bij het monteren."

De 16mm-camera waar alles mee is vastgelegd door Sjoerd Steensma - Foto: Omrop Fryslân, Hayo Bootsma

"Hij noemde zichzelf bakker-koopman", zegt Klara Woldring-Steensma. Haar vader zat in het familiebedrijf Steensma & Zn in Bolsward. Hij is beter te omschrijven als een alleskunner. Sjoerd Steensma was actief als schrijver van muziekstukken, maar ook als voorganger in de doopsgezinde kerk.

Daarnaast was hij ook nog actief voor een aantal toneelverenigingen. "Daardoor had hij ook gevoel voor beeld", zegt Klara Woldring-Steensma. "De camera paste goed bij hem. Hij filmde altijd en werkte zich dan altijd naar voren toe als pers."

Zo lukte het Steensma dan ook om in 1954 en 1956 vooraan te staan bij de finish. Hij legde de overwinning vast van Jeen van den Berg en die van de vijf van het 'Pact van Vrouwbuurstermolen'.

De finish van de vijf in 1956 - Foto: Fries Film Archief

Filmpjes naar het archief

De filmpjes van Sjoerd Steensma zijn afgelopen jaar overgedragen aan het Fries Film Archief. Klara Woldring-Steensma heeft daar niet over getwijfeld. "Als dit in de familie blijft, waar blijft het dan. Het kon maar één plek krijgen en dat is hier. Dan heeft iedereen er wat aan."

Zelf had ze niet door dat het om bijzonder materiaal ging. "Dat had ik niet verwacht. Dat dit dan de tot nu toe oudste bekendste kleurenbeelden zijn, prachtig. Ik ben daar erg trots op. Zeker ook voor mijn vader."

Pas bij het doornemen van het materiaal ontdekte een van de medewerkers van het Fries Film Archief de bijzondere kleurenbeelden. Syds Wiersma: "Eerst dachten we dat het de tocht van 1956 was. Daar hebben we kleurenbeeld van. Maar al snel werd duidelijk dat het ging om Jeen van den Berg in 1954. Ja, dat is fantastisch. Dan zie je de krans met de wit-rode tulpen, heel bijzonder."

Elfstedengekte in '54 en '56

Klara Woldring-Steensma was 15 jaar in 1954. Wat haar het meest is bijgebleven van die tijd is de drukte. "Alles was een grote Elfstedenkoorts. Dat was prachtig. Overal bleven toerrijders slapen. Ook bij ons thuis."

Die gekte is ook terug te zien op de beelden. De Prinsentuin in Leeuwarden staat vol toeschouwers. In 1956 is het zelfs nog drukker. Dan staan er zelfs mensen op de daken van huizen en gebouwen naast de finish.

Het geeft volgens Wiersma ook een goed historisch beeld. "Je ziet hier hoe erg de mensen bezig waren met de Elfstedentocht. Het is met veel camera's verslagen door het Polygoonjournaal. Het is duidelijk dat dit het eerste echte grote landelijke sportevenement was."

Dit is prachtig om te zien. Ik ken de beelden wel, maar zo in kleur, dat doet zoveel meer.

Halbe van den Berg, zoon van Jeen van den Berg

Halbe van den Berg is de oudste zoon van Jeen van den Berg. Als hij de beelden voor het eerst ziet, wordt hij even stil. "Dit is prachtig om te zien. Ik ken de beelden wel, maar zo in kleur, dat doet zoveel meer."

Van den Berg ziet een goed afgetrainde vader: "Het is een fitte jonge man. Scherpe lijnen in zijn gezicht. Je kunt zien dat hij goed afgetraind was, heel sterk." Op de beelden na de finish zie je Jeen van den Berg en zijn vader. "Dat was nog wel een verhaal", zegt Halbe. "Opa en oma waren op houtjes naar Wergea gereden. Daar zijn ze in een taxi gestapt en zo naar de finish gebracht. Om ze daar zo te zien, dat doet wel iets met je."

Na de tocht van 1956 werd hij tot winnaar uitgeroepen. De eerste vijf kwamen tegelijkertijd over de finish, het zogenoemde 'Pact van Vrouwbuurtstermolen'. De organisatie accepteerde dat niet en wilde Van den Berg de prijs geven. Die bedankte voor de eer. Logisch, zegt zijn zoon: "Hij was niet de eerste. Als je dat niet bent, dan kun je de eerste prijs ook niet krijgen."

Jeen van den Berg is op 8 oktober 2014, op 86-jarige leeftijd, overleden. "Ik denk nu weleens: Had ik vroeger maar wat beter geluisterd als mijn vader verhalen vertelde over de tocht. Dan had je zaken kunnen vragen. Dat kan nu niet meer."

De belangrijkste films van de familie Steensma zijn gedigitaliseerd. Dat is gedaan in het kader van het Deltaplan Digitalisering Cultureel Erfgoed Friesland (DDCE). Omrop Fryslân brengt in samenwerking met het Fries Film Archief deze beelden maandag naar buiten.

(advertinsje)
(advertinsje)