Politiek moet komende vier jaar op zoek naar een oplossing voor het veenweidegebied

11 mrt 2019 - 07:18

De Friese politici in de Staten en het Wetterskip moeten met oplossingen komen voor de problemen in het veenweidegebied. Gebeurt dat niet, dan heeft dat gevolgen voor de landbouw in de gehele provincie. Ook dreigen er dan 28.000 huizen te verzakken, waarschuwt landschapsarchitect Peter de Ruyter. "Het is vijf voor 12 voor het Lege Midden van Fryslân."

Foto: Omrop Fryslân, Hayo Bootsma

Deze week staat Omrop Fryslân in en met een reeks verhalen stil bij verscheidene verkiezingsthema's. Het gaat om onderwerpen die belangrijk zijn voor de toekomst van de provincie of onderwerpen waarover veel wordt gediscussieerd, zoals de plaatsing van windmolens. Nu het verhaal over een van de thema's die belangrijk is voor de toekomst van Fryslân: Hoe moeten we met het veenweidegebied omgaan?

De Fryslân DOK documentaire 'Fean' is in twee delen te zien op televisie bij Omrop Fryslân. Op zondag 10 en 17 maart wordt de documentaire vanaf 17.00 uur elk uur uitgezonden.

In de provincie wordt al lange tijd gesproken over wat er met het veenweidegebied moet gebeuren. Door verlagingen van het waterpeil zakt het veen steeds verder. Natuurorganisaties willen dan ook dat het grondwaterpeil weer stijgt. Boeren-organisaties zijn daar echter op tegen. Boeren wordt dan namelijk zo goed als onmogelijk.

Tijd voor actie

Peter de Ruyter is landschapsarchitect. Hij onderzoekt het veenweidegebied in Fryslân al jaren en ziet dat de problemen steeds groter worden. "Het is vijf voor 12 voor het Lege Midden van Fryslân. De komende jaren moet de politiek een besluit gaan nemen hoe om te gaan met het gebied. Fundamentele keuzes die ingrijpend zijn. Doen ze dat niet, dan keert de wal het schip."

Nadenken over waterberging

De Ruyter doelt op de klimaatverandering en het volledige watersysteem in de provincie. De winters worden natter en de zomers droger. Dat betekent dat je ook eens over waterberging moet nadenken: "Waar ga je dat water vasthouden? Dat kan goed in dat gebied. Het is de natuurlijke badkuip van de provincie. Kies je daarvoor, dan wordt het landschap sompiger en maak je dus meer natuurgebieden. Het gevolg is wel dat landbouw daar lastiger gaat worden."

28.000 huizen dreigen te verzakken

De Ruyter ziet dat politici het langzaam beginnen te beseffen. "Dat moet ook wel, want als je zo doorgaat als nu, dan heb je over tachtig of honderd jaar geen veengebieden meer in de provincie." Er is nog meer urgentie, volgens De Ruyter. "Er dreigen in dat hele Lege Midden 28.000 huizen te verzakken door het lagere waterpeil. Ook de kosten voor het waterbeheer door het Wetterskip nemen toe, want als het Lege Midden verder wegzakt, dan kost het door het hoogteverschil meer moeite en dus geld om het water met gemalen rond te pompen. Bovendien dreigt verzilting."

Het gaat dan om het zoute water, dat onder de grond vanuit de Waddenzee omhoog komt. De landbouw moet zich volgens De Ruyter aanpassen en op een andere manier gaan boeren. "De boer moet een fundamentele keuze gaan maken hoe om te gaan met de toekomst en het doorgeven van de boerderij. Kun je op dezelfde voet verder?"

Veenfonds

Toch zijn er oplossingen. De Ruyter pleit voor een Veenfonds: "Met daarin geld om mensen te helpen elders naartoe te gaan. Net als je eerder de ruilverkaveling had. Hoe kun je grond beter verdelen? Misschien wil de ene boer wel op een wat natter gebied werken en een ander op een droger gebied. Die keuzevrijheid moet je de mensen geven. Pak je dat goed op dan valt er een goede boterham te verdienen."

Foto: feangreidegebiet

Peter de Ruyter, lânskipsarsjitekt

Ko van der Brink woont in Echten. Jaren geleden zag hij scheuren in de muren van zijn woning ontstaan. Langzaamaan zakte het huis weg. De oorzaak? De houten palen onder zijn woning waren door paalrot aangetast. Van den Brink ging een lange tijd de strijd aan met de provincie en het Wetterskip. Volgens hem zijn zij verantwoordelijk voor de verlaging van het waterpeil. Schadeherstel en een nieuwe fundering kostten Van den Brink 70.000 euro.

Het probleem van toen is volgens Van den Brink echter nog lang niet opgelost. "De problemen hier en met de paalrot zijn bekend. Al vijftien jaar lang. Alleen wordt er alleen maar over gesproken. Er komen rapporten, nieuwe rapporten, studies, een pilotproject en weer een bijeenkomst. Het zijn alleen geen nieuwe palen en die hebben we juist nodig. Het is een ernstig probleem."

Droge zomer

De droge zomer heeft geholpen om het probleem van het veenweidegebied onder de aandacht te krijgen, maar Van den Brink is sceptisch en vraagt zich af of het wel of niet op de radar van de provinciale politici staat. "De vraag die centraal moet staan, is hoe je kunt voorkomen dat nog meer huizen gaan verzakken. Dus dat er gezocht wordt naar een oplossing. Wat ze nu doen is vooral stellen dat er een probleem is. Ja, dat weten we al heel erg lang. Je moet voorkomen dat huizen droog komen te staan. Dat is de opdracht."

Volgens Van den Brink maken de Staten er momenteel een wedstrijd van. "Het is burgers tegen boeren en andersom. Wie heeft er gelijk? Maar daar gaat het niet om. Met iedere oplossing vallen er slachtoffers. Voor die groep moet je er zijn." Van den Brink vindt dan ook dat de provincie miljoenen op de begroting moet reserveren voor het regelen van de schade en compensatie. "Zorg dat mensen kordaat geholpen worden. Blijven praten en schrijven over problemen lost niets op."

Ko van den Brink

Marten Dijkstra boert in Aldeboarn. Zijn boerderij staat middenin het Lege Midden. Dijkstra is druk bezig met de toekomst van zijn land en de manier van boeren. Waterbeheer is een van de dingen waar hij zich mee bezighoudt. Dijkstra ziet wel wat in de plannen van landbouworganisatie LTO, die aandringt op een systeem waarmee boeren zelf het waterpeil op hun land kunnen kiezen. "Als ik niet op het land hoef te zijn, kan het waterpeil omhoog. Moet ik er op werken, dan zet ik het lager."

Ook Dijkstra is niet blind voor de problemen. "Ik heb het geluk dat onder mijn grond een laag klei zit, met daaronder een dikke laag veen. Als dat weg is, zakken we een heel stuk lager. Daarom werk ik ook mee aan allerlei proeven om te kijken hoe je in zo'n gebied toch kunt boeren." Het gaat dan onder andere over een proef met een onderwaterdrainage. Daarnaast wordt op zijn land gemeten hoeveel CO2 het rottende veen uitstoot.

Niet zomaar alles onder water zetten

Dijkstra is blij met de ontstane discussie over de toekomst van het gebied, maar om nu zomaar blind het peil te verhogen, zoals sommige politieke partijen willen, ziet hij niet zitten. "Dan schakelen we een grote economische factor uit; dan is de werkgelegenheid weg. Daarbij schiet je daar zo niets mee op. Laten we eerst de uitkomsten van de proeven maar afwachten. Als we duidelijkheid hebben over de CO2-uitstoot en het effect van de drainage en het effect daarvan kennen, kunnen we veel beter een besluit nemen."

Onder de aandacht

Het onderwerp verdient meer aandacht van de politiek, dan dat het krijgt, vindt Dijkstra. "Het is net als het huidige klimaatprobleem. Het is moeilijk om te begrijpen en dan staat het al snel ver van ons af. Vergelijk het met een dierbare die overlijdt, dat raakt je meer dan een ongeval in een land als Afghanistan, waarbij dertig mensen omkomen. Dit onderwerp moet de komende jaren hoger op de agenda. Dat is een duidelijke politieke opgave."

Marten Dijkstra, boer yn Aldeboarn

(advertinsje)
(advertinsje)